UvA-alumnus werkt samen met inheemse gemeenschappen op klimaattop in Brazilië
UvA-alumnus Nina Witteveen reisde af naar de klimaattop in het Braziliaanse Belèm. Samen met het wetenschappelijke initiatief Science Panel for the Amazon én de inheemse bevolking schreef ze een rapport over herstel van het regenwoud dat vorige week verscheen. ‘Demonstreren heeft effect, maar we zijn er nog lang niet.’
Hoe is de sfeer op de klimaattop?
‘Best wel overweldigend. Het is mijn eerste klimaattop en het voelt eigenlijk als dertig wetenschappelijke congressen in één. Er zijn veel agenda’s. We zitten in een gebouw dat doet denken aan de binnenkant van een opblaasbaar matras. Er zijn heel veel paviljoens met onderhandelingskamers. En daarnaast zijn er allemaal evenementen waar mensen samen komen om aandacht te vragen voor onderwerpen. De sfeer is goed, ik heb heel veel mooie speeches gehoord en goede discussies.’
Wat kan UvA-onderzoek bijdragen aan het voorkomen van ontbossing?
‘Dat kan op allerlei manieren. De Amazone wordt vaak de longen van de aarde genoemd, omdat ze veel CO2 omzetten in zuurstof, maar wetenschappers komen er steeds meer achter dat water ook een hele belangrijke rol speelt. De bossen recyclen regenwater, dat via rivieren naar de regio’s in het zuiden stroomt. Er zijn heel veel gebieden waar de regenval afhankelijk is van de Amazone, dat is iets dat wetenschappers hebben uitgevogeld.’
De invloed van duizenden jaren menselijk handelen laat nog altijd zijn sporen na in de Amazone. Dat concluderen UvA-onderzoekers onder leiding van Crystal McMichael onlangs in een artikel in het wetenschappelijke vakblad PNAS. Inheemse volkeren leven er al minstens 13.000 jaar in de Amazone. Al die tijd gebruikten ze vuur, later domesticeerden ze ook planten, verbouwden ze gewassen en verrijkten ze de grond met houtskool.
Ook Europese kolonisten speelden een grotere rol dan eerder gedacht, blijkt uit het onderzoek. Na de eerste expeditie over de Amazone-rivier in 1541 stortte de inheemse bevolking in door oorlogvoering, ziekte, slavernij en versnippering. De Europese bevolking breidde zich verder uit en de rubberhandel had grote ecologische gevolgen.
Die gevolgen werken nog altijd door in de biodiversiteit en koolstofopslag van het bos. Omdat een deel van het bos nog herstellende is, neemt het nu meer CO2 op dan een volgroeid bos. Dat heeft gevolgen voor modellen die een inschatting maken van hoeveel CO2 de Amazone in de toekomst op kan nemen. Crystal McMichael: ‘Het betekent dat er in de toekomst mogelijk minder afname is van CO2, dan waar we op hopen.’
‘Samen met UvA-onderzoeker Crystal McMichael kijk ik naar bosherstel en de rol van lokale en inheemse gemeenschappen. Veel inheemse gemeenschappen gaan op een duurzame, eigen manier om met de bossen, daar kunnen we nog veel van leren. Dat is op een hele andere manier dan Europese kolonisten de bossen gebruikten voor goud- of rubberwinning.’
‘Daarom werk ik als postdoc onderzoeker voor het Science Panel for the Amazon, een initiatief van 300 wetenschappers, hoofdzakelijk uit landen in de Amazone, dat wetenschappelijke en inheemse kennis samenbrengt. Samen met 140 auteurs, waarvan 10 procent inheems, hebben we vorige week een rapport gelanceerd hier op de klimaattop. Dat was een heel intensief traject. Met dit rapport willen we plannen om ontbossing te stoppen vertalen in beleid.’
De inheemse bevolking van de Amazone is ook aanwezig en wil meepraten. Lukt dat ook?
‘De inheemse gemeenschap heeft veel gedemonstreerd deze klimaattop. Als gevolg daarvan zijn er nu 13 extra inheemse gronden erkend. Dat betekent dat de inheemse gebieden nu ook de rechten heeft over hun eigen leefgebied. Het heeft dus wel effect, maar we zijn er nog lang niet.’
‘Om een idee te geven: de Amazone is bijna zo groot als de Verenigde Staten met 7,8 miljoen vierkante kilometer, en ongeveer de helft van dat gebied is ook het leefgebied van inheemse gemeenschappen. Eén miljoen vierkante kilometer van dat leefgebied is niet erkend. Het erkennen van gebieden is belangrijk – niet alleen voor de inheemse bevolking zelf – maar ook om ontbossing tegen te gaan. Alle ontbossing vindt namelijk plaats buiten die gebieden.’
President Lula da Silva pleit voor een wereldwijde investering van 125 miljard euro om ontbossing te voorkomen. Is dat een oplossing volgens jou?
‘Ja, het idee is dat verschillende landen geld investeren in een fonds en dat de rente daarvan wordt betaald aan landen om ontbossing te voorkomen. Wij zijn daar positief over, ook omdat het plan dat twintig procent naar de inheemse gemeenschappen gaat. Het is belangrijk om de bossen die er nu nog staan te beschermen, ook voor het klimaat. Met ontbossing wordt er namelijk heel veel CO2 teruggebracht in de atmosfeer.’
Wat zou er nog meer besloten moeten worden op de klimaattop in Belém om succesvol te zijn?
‘Een van onze grootste aanbevelingen is om de financiering om bos te behouden op te schalen. Ook moet er ten minste nog een half miljoen vierkante kilometer bos waar inheemse gemeenschappen wonen erkend worden. De belangrijkste conclusie van ons rapport is dat we de Amazone als één groot verbonden systeem moeten zien. Letterlijk: want ontbossing zorgt voor fragmentatie in het ecosysteem. Maar ook de acht landen en verschillende gemeenschappen die deel uitmaken van de Amazone moeten verbonden zijn. Vaak zie je dat als één land een bepaalde wet aanscherpt, er naar de buurlanden wordt uitgeweken. Door regionale samenwerking voorkom je houtkap en andere illegale activiteiten zoals goudwinning.’
