Specialisten maken zich zorgen over de verliezen voor de boekencollectie van de Faculteit der Geesteswetenschappen (FGw). Vorige week werd bekend dat de faculteit een vijfde van haar collectie afstoot. Volgens de UB en de faculteit zelf blijft de bibliotheek goed functioneren, maar specialisten zijn daar niet zo zeker van.
Vorige week werd duidelijk dat de Faculteit der Geesteswetenschappen een vijfde van haar boekencollectie wil afstoten. Deze aanstaande ‘deselectie’ zou ingegeven zijn door ruimtegebrek in het depot en financiële overwegingen. FGw moet er op de begroting door vooruitgaan, maar specialisten zijn bezorgd om de gevolgen voor de bibliotheekcollectie van deze rigoureuze deselectie.
Materieel verlies
Waar gebruikers van de bibliotheek het verdwijnen van titels nauwelijks zou moeten opvallen – eventuele gaten in de collectie moeten worden opgevangen met interbibliothecair leenverkeer – waarschuwt bibliothecaris Jos Damen voor de intrinsieke verliezen voor de universiteit. Damen, onder andere verbonden geweest aan de UB Leiden, wijst er namelijk op dat tussen die 200.000 boeken zomaar bijzondere exemplaren kunnen zitten.
Damen deed in 2005 onderzoek naar proefschriften in Nederlandse universitaire collecties, en ontdekte dat de UvA eerder de mist in is gegaan met te grondige opruiming. Rond 2000 versnipperde de UB Amsterdam volgens Damen rond de 2 kilometer strekkende meter aan Europese proefschriften, waaronder mogelijk ook zeldzame titels als het proefschrift van Einstein. Niet alleen jammer, stelt Damen, maar ook weggegooid geld: ‘Als ze die collectie verkocht hadden’, beweert Damen, ‘had alleen al Einsteins proefschrift een bedrag van vijf cijfers opgebracht.’
Universiteitsbibliotheekdirecteur Carlos Reijnen laat weten dat de UB in eerste instantie nagaat ‘of er organisaties zijn die belangstelling voor de titels hebben’. Als die interesse uitblijft, worden de boeken ‘duurzaam afgevoerd via een papierverwerkend bedrijf’.
Die potentiële verschraling van de collectie baart ook Marita Mathijsen zorgen, emeritushoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de UvA. Ze wijst erop dat hoewel de deselectiecriteria bijvoorbeeld Nederlandstalige boeken voor verwijdering behoeden, ze geen bescherming bieden aan Duitse literatuur of internationale studies over literatuurwetenschap als niemand ze de afgelopen tien jaar geleend heeft. Mathijsen windt er geen doekjes om: ‘Dit eufemistische “deselecteren” wekt bij mij onder meer de associatie op van de boekenverbrandingen in het Derde Rijk.’
Controle
De Adviescommissie UB, die het deselectieproces overziet, draagt de verantwoordelijkheid om dergelijke misstappen te voorkomen. Tijdens een proef was het de commissie al opgevallen dat met haar deselectiecriteria meer boeken dan wenselijk in aanmerking kwamen voor deselectie. Zo bleken er ook ‘enkele bronnenuitgaven en naslagwerken’ op de lijst te staan, die volgens de commissie niet mochten verdwijnen.
Om die reden ‘zouden de lijsten met de op basis van de criteria te deselecteren titels door inhoudelijk deskundigen uit de betreffende disciplines gecontroleerd moeten worden voor tot definitieve deselectie wordt overgegaan’. Die ‘inhoudelijke deskundigen’ zijn de leden van de Adviescommissie, zeven wetenschappers van de FGw.
Verlies van tijd
De zorgen strekken verder dan alleen materiële verliezen. Saskia Scheltjens, bibliotheekdirecteur van het Rijksmuseum, wijst op LinkedIn op de grote hoeveelheid werk die met de deselectie tenietgedaan wordt. 200.000 boeken vertaalt zich volgens haar berekening naar ongeveer dertig jaar aan verwerving: ‘Tel daarbij al het werk om deze zaken te verwerven, op te slaan, te ontsluiten, ter beschikking te stellen, en nu dus ook om ze af te voeren. Een buitengewoon frustrerende vaststelling’, aldus Scheltjens.
Reijnen benadrukt echter hoezeer het komen en gaan van boeken hoort bij de bibliothecaire praktijk. ‘Het periodiek beoordelen en actualiseren van collecties is onderdeel van regulier collectiebeheer’, stelt hij.
Dat de ‘huidige deselectie een initiatief is van de FGw’, en dus buiten regulier collectiebeheer valt, heeft volgens Reijnen geen negatieve invloed op het verloop van de deselectie: ‘Het is een uiterst zorgvuldig proces geweest’.