Op de planken onderzoekt UvA-alumnus Tara Hetharia wat het betekent om Moluks te zijn in Nederland
Hoe ga je om met een Molukse identiteit in Nederland? Drie Molukse theatermakers, waaronder UvA-alumnus en actrice Tara Hetharia, onderzoeken die vraag in de theatervoorstelling Kelapa Muda, naar aanleiding van 75 jaar Molukkers in Nederland. ‘We willen verder kijken dan het koloniale verleden.’
Tara, waarom wilde je deze voorstelling maken?
‘De voorstelling is geïnitieerd door Joenoes Polnaija. Dit jaar is het 75 jaar geleden dat de eerste KNIL-militairen (soldaten van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger, red.) aankwamen in Nederland. Dat is altijd het dominante verhaal geweest over de Molukkers in Nederland. En dat is ook niet gek, het was ook de grootste groep Molukkers die in één keer aankwam. Maar er zijn ook andere verhalen. Bij Joenoes thuis stonden bijvoorbeeld altijd de koffers klaar, omdat zijn familie ooit terug zou gaan. Mijn oma en vader kwamen pas in 1961 naar Nederland. In de voorstelling willen we die perspectieven laten zien.’
Hoe zijn jullie te werk gegaan?
‘De voorstelling begon vanuit de vraag wanneer ben je Moluks genoeg? In het repetitieproces hebben we die vraag vrij snel laten varen – je bent Moluks, punt. Omdat we als theatermakers elk een ander startpunt hebben, hebben we ons gericht op de vraag: hoe gaan we daarmee om? We hebben gewerkt vanuit persoonlijke verhalen en schrijver Maarten van Hinte heeft daar – ook op basis van gesprekken met de Molukse gemeenschap – een fictief jasje aan gegeven.’
Vanwaar de vraag: ben je Moluks genoeg?
‘Dat is een vraag die leefde onder de derde- en vierdegeneratie Molukse Nederlanders. Zelf heb ik die ook gehad. Ik ben niet opgegroeid in een Molukse wijk en thuis hadden we het er nooit over, dus mag ik me dan wel zo noemen?’
‘Op de Toneelacademie in Maastricht ontdekte ik voor het eerst dat er een hele wereld schuilging achter mijn achternaam. Een Molukse dame die nieuw was in de kantine sprak me aan met Hetha-rí-a. Ze legde de klemtoon op de í, terwijl ik mijn achternaam altijd had gehoord als Heth-á-ria. Had ik m’n achternaam altijd verkeerd uitgesproken? En is Heth-á-ria dan de vernederlandste versie? Dat was voor mij een kernmoment waarna ik vragen ben gaan stellen over mijn afkomst en in de stamboom ben gedoken. Daar zat ook een waardeoordeel achter, waarom wist ik hier niets over?’
‘Afgelopen jaar ben ik in mijn eentje naar de Molukken gereisd. Sindsdien is die twijfel over of ik wel Moluks ben weg – dat gun ik iedereen. Dingen waar ik eerder mee struggelde kan ik nu beter plaatsen. Zo plan ik mijn leven nooit ver vooruit, ik ga het liefst spontaan bij iemand langs. Ook heb ik soms best wel moeite met de prestatiecultuur in Nederland. In Nederland leer je je sterk te ontwikkelen vanuit je eigen ik: in de Molukse gemeenschap komt samen juist voor het individu. Ik kan mijn Molukse zijn nu veel meer omarmen.’
Hoe zou je de Molukse gemeenschap omschrijven?
‘De voorstelling heet Kelapa Muda, wat jonge kokosnoot betekent. Dat staat symbool voor de Molukse gemeenschap: hard van buiten, zacht vanbinnen. Een kokosnoot kan wortelschieten op het strand, een plek waar verder niets kan groeien. Jonge kokosnoten vallen van de boom en migreren via het water weer naar andere plekken waar ze opnieuw wortelschieten. Dat vind ik een mooie metafoor voor de diaspora van de Molukkers. Het leert ons de geschiedenis en de migratie als kracht te zien, en niet enkel als een van ontworteling.’
Tara Hetharia (1995) werd geboren in Hilversum en speelde al vanaf jonge leeftijd in films en musicals zoals de The Lion King en Les Miserables. Ze begon met de bachelor media en cultuur aan de UvA maar stopte daar na haar propedeuse toen ze voor haar eerste televisieserie SpangaS gevraagd werd. In 2021 studeerde ze af aan de Toneelacademie in Maastricht. Inmiddels heeft ze al vele films, televisieseries en toneelvoorstellingen op haar naam staan, waaronder de serie en Dertigers en de telefilm Met Oprechte Deelneming waarin ze de hoofdrol speelt.
UvA-wetenschappers doen onderzoek naar hoe het koloniale verleden doorwerkt in de Molukse gemeenschap in Nederland. Hebben jullie daar contact mee?
‘Nee, niet dat ik weet. Of ze moeten opeens langskomen bij de voorstelling en dat opnemen in hun onderzoek, dat zou geweldig zijn.’
‘In de voorstelling willen we ook verder kijken dan het koloniale verleden – zonder dat verleden te ontkennen. We gaan terug naar het moment dat de Europeanen in de Molukken aankwamen. En zelfs daarvoor, toen er nog Bahasa Tanah werd gesproken, de originele taal van de eilanden. We willen ons niet de hele tijd tot het Westen verhouden en het juist hebben over de kennis, rijkdom en tradities die er toen al waren op de Molukken en nog steeds zijn.’
Hoe zie je de toekomst van de Nederlandse Molukkers voor je?
‘Wat ik hoop is dat iedereen met Molukse roots zich zowel in Nederland als in de Molukken kan wortelen. En daar helpt een nieuw perspectief op de geschiedenis bij. Daar kregen we al positieve reacties over van jongeren uit de Molukse gemeenschap in Venlo. Zij waren bang dat het de voorstelling enkel over trauma en het verleden zou gaan. Dat dat niet zo was, vonden ze juist heel verfrissend.’
Op zaterdag 17 oktober is de première van Kelapa Muda in de Stadsschouwburg in Utrecht. Tot eind december toert de voorstelling door Nederland. Kaarten bestellen kan hier.
