Een onverwachte zwangerschap is niet het probleem – geen toegang tot abortus wel
Er werd lang gedacht dat een onverwachte zwangerschap diepe mentale sporen na zou laten, of je kiest voor abortus of niet. Uit het promotieonderzoek van UvA-promovendus Wieke Beumer blijkt dat zolang abortuszorg toegankelijk is er geen psychische gevolgen zijn. ‘Het is belangrijk dat je zelf de keuze voor een abortus kunt maken.’
Een onverwachte zwangerschap kan voor een vrouw een ingrijpende gebeurtenis zijn. Kiest zij ervoor om een kind op de wereld te zetten of kiest zij voor abortus? Wieke Beumer onderzocht de langdurige mentale gevolgen van een onverwachte zwangerschap in beide gevallen. En die zijn anders dan je misschien verwacht: zolang de vrouw haar eigen keuze kan maken, ongeacht of dit wel of geen abortus is, zijn die gevolgen er niet.
‘Er wordt vaak automatisch vanuit gegaan dat iedereen die een abortus ondergaat daar mentale problemen aan overhoudt,’ zegt Beumer. Maar dit is niet zo, blijkt uit haar onderzoek. ‘Eventuele mentale problematiek heeft niets met de onbedoelde zwangerschap zelf te maken, maar met de mate waarin vrouwen ondersteuning krijgen van hun omgeving,’ legt Beumer uit. ‘Het is vooral belangrijk dat een vrouw zonder oordeel haar eigen keuze kan maken, welke dit dan ook is.’
‘In Nederland is de abortuszorg toegankelijk en kan het nog tot relatief laat in de zwangerschap, namelijk vierentwintig weken,’ zegt Beumer. Vrouwen worden geïnformeerd over hun opties en een eventuele abortus wordt op een zorgvuldige manier uitgevoerd. Maar abortuszorg wordt volgens Beumer als een losstaand iets gezien en staat nog altijd in het Wetboek van Strafrecht. ‘Dit zegt iets over de sociale normen. Abortus wordt daarmee niet als zorg gezien,’ aldus Beumer.
Keuzevrijheid
Waarom iemand voor abortus kiest is volgens Beumer afhankelijk van de situatie en het moment afhankelijk. Zowel ratio als emotie kunnen voor vrouwen een rol spelen. ‘Ze zeggen dan bijvoorbeeld: “Ik had het idee dat het zo moest zijn,”’ vertelt Beumer. Maar ook de sociale en financiële situatie van de vrouw kunnen meewegen in de beslissing. Zij beargumenteert dat de keuze nooit goed of fout is, zolang die maar echt wordt gemaakt door de vrouw in kwestie.
Die keuzevrijheid is essentieel. Beumer trekt de vergelijking met het Turnaway-onderzoek in Amerika waar vrouwen ongewenst een zwangerschap moesten uit te dragen. ‘De vrouwen die een abortus wilden maar niet konden krijgen hadden meer depressie- en angstklachten.’ Beumer vond in haar onderzoek naar de Nederlandse vrouwen dus geen psychische klachten op de lange termijn die kwamen door een onverwachte zwangerschap. ‘Door het maken van de keuze die op dat moment het beste bij hen past, zijn vrouwen weerbaarder en kunnen ze er beter mee omgaan.’
Taboe
Een onverwachte zwangerschap wordt volgens Beumer vaak nog gezien als iets wat je had moeten voorkomen, als een onverantwoorde beslissing. Zij ziet dit duidelijk terug in haar promotieonderzoek: ‘Er hangt nog steeds veel taboe rondom een onbedoelde zwangerschap. Vrouwen schamen zich vaak en hebben het idee dat ze iets fout hebben gedaan.’
‘We doen in Nederland veel om die zwangerschappen te voorkomen bijvoorbeeld door het actief inzetten op anticonceptiegebruik,’ legt Beumer uit. Maar uit gegevens van expertisecentrum seksualiteit Rutgers blijkt dat zes op de tien vrouwen die in 2024 ongepland zwanger raakten ook gebruik maakten van anticonceptie. Dit blijkt ook uit het onderzoek van Breumer. ‘Als het dan toch gebeurt, wordt er vanuit de maatschappij naar de vrouw gewezen,’ zegt Beumer.
Het thema abortus gaat vaak gepaard met ‘het beeld van tienermeisjes die onbedoeld zwanger raken.’ Dat klopt niet, zegt Beumer. ‘Het gaat veel vaker om oudere vrouwen die al kinderen hebben.’ Dat blijkt ook uit de jaarreportage van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd van 2024. De meeste vrouwen die abortus laten uitvoeren vallen in de leeftijdsgroep 30-34 jaar. In bijna de helft van de gevallen (48 procent) had de vrouw al een kind.
Hokjesdenken
Niet alleen over wie er te maken krijgt met een onverwachte zwangerschap – wat in principe dus iedere vrouw kan zijn – bestaan sociale misvattingen. Ook over hoe een vrouw zich dient te voelen worden volgens Beumer te veel aannames gemaakt. ‘Als je ervoor kiest de zwangerschap uit te dragen, wordt er gelijk van uitgegaan dat je op een roze wolk zit en blij bent. Maar dat hoeft helemaal niet zo te zijn. Die roze wolk is echt een illusie. We moeten normaliseren dat je een heleboel dingen tegelijk kan voelen en afstappen van het hokjesdenken.’
We moeten het systeem veranderen, vindt Beumer. ‘Nu zijn wij als maatschappij geneigd om een onderscheid te maken tussen goede en foute redenen. De sociale normen die in de weg staan moeten we veranderen. Het is het belangrijkste dat mensen hun eigen keuze kunnen maken.’
Wieke Beumer promoveert op donderdag 19 maart op het proefschrift: ‘Reproductive Realities. Understanding People’s Diverse Trajectories Through and Beyond Unintended Pregnancy.’ Promotie is van 16.00 - 17.30 uur in de Agnietenkapel.
