75 jaar Molukkers in Nederland: ‘Grote behoefte aan plek voor gesprek’
Precies 75 jaar geleden kwamen 12.500 Molukse Knil-militairen en hun gezinnen aan in Nederland. Hoe werkt dat koloniale verleden door in het leven van Molukkers in Nederland? Dat onderzoekt UvA-politicoloog Jessica Soedirgo voor het eerst samen met de Molukse gemeenschap. ‘De Molukse identiteit is veel breder dan het koloniale verleden alleen.’
Jessica, hoe zat het ook alweer met de Molukse gemeenschap in Nederland?
‘Die vraag krijg ik vaak, veel Nederlanders kennen de ervaringen van de Molukse gemeenschap in Nederland nauwelijks. Tijdens de Nederlandse oorlog in Indonesië vochten sommige Molukkers mee in het KnilKoninklijk Nederlandsch-Indisch Leger, het Nederlandse koloniale leger. Toen Nederland de strijd verloor en Indonesië onafhankelijk werd, wilden veel van deze soldaten geen deel uitmaken van Indonesië en hun eigen onafhankelijke staat stichten. Dat was een probleem voor Indonesië.’
‘Om dat probleem op te lossen kwam de Nederlandse regering op het idee om de Molukse Knil-militairen tijdelijk naar Nederland te verhuizen. Die tijdelijke situatie werd permanent en inmiddels groeit de vierde generatie Molukkers op in Nederland. Op 21 maart 1951 kwamen de eerste schepen aan in Nederland. Dat is nu precies 75 jaar geleden.’
Wat betekende die verhuizing voor de Molukse Knil-militairen?
‘Bij aankomst in Nederland werd het dienstverband van de Knil-militairen bij het Nederlandse leger opgeheven. Dat was niet alleen vernederend maar het had ook grote gevolgen voor hun inkomen en positie in de samenleving. Ze kwamen aan in de winter en werden in kampen, waaronder de voormalige concentratiekampen, gehuisvest onder moeilijke, vaak mensonterende omstandigheden. Dat heeft veel pijnlijke herinneringen en traumatische ervaringen opgeleverd waar niet veel over wordt gepraat. Met ons onderzoek naar de doorwerking van het koloniale verleden in de Molukse gemeenschap in Nederland willen we het gesprek hierover op gang brengen.’
Hoe pakken jullie dat aan?
‘Samen met de Molukse kunstenaar Lars Bogaers hebben we gesprekskaarten ontwikkeld die viral gingen binnen de Molukse gemeenschap. Er blijkt een grote behoefte onder Molukkers aan een plek om over deze thema’s te praten. Vanuit het onderzoek zijn we geïnteresseerd in de gesprekken over het koloniale verleden – maar we stuitten ook op een bepaalde vermoeidheid met die gesprekken. Alsof de Molukse identiteit alleen daaruit zou bestaan. Daarom gaan de gesprekken ook over cultuur, familie en andere persoonlijke ervaringen. We hebben twee pilotsessies georganiseerd met de kaarten en acht focusgroepen op de planning staan tot juli.’
‘Er zijn al veel boeken geschreven en documentaires gemaakt over de Molukse gemeenschap in Nederland. Wat maakt dit onderzoek anders?
‘Er zijn zeker documentaires gemaakt, maar sommige stammen uit de jaren negentig of vertellen een eenzijdig verhaal, vaak vol met clichés. Er is ook wetenschappelijk onderzoek, zoals het werk emeritus-VU-hoogleraar Fridus Steijlen, die decennialang onderzoek deed naar de geschiedenis en identiteit van de Molukse gemeenschap in Nederland.’
‘Wat dit onderzoek bijzonder maakt is onze samenwerking met leden van de Molukse gemeenschap. In het onderzoeksteam zitten ook onderzoekers van Molukse afkomst zoals promovendus Charissa Leiwakabessy en extern onderzoeker Abigail Koopmans. Zonder de kennis van Abigail en Charissa en het feit dat ze Bahasa Ambon (de Molukse taal, red.) spreken, hadden we dit niet kunnen doen.”
Wat hoop je met dit onderzoek toe te voegen aan de wetenschap en de landelijke discussie?
‘Veel Molukse verhalen zijn nog niet verteld, terwijl veel sleutelfiguren in het academisch onderzoek de afgelopen jaren zijn gepensioneerd. Het kost tijd voor mensen om openlijk te spreken over traumatische ervaringen, die door kunnen werken van generatie op generatie. Verhalen van de vierde generatie zijn nog nauwelijks bekend.’
‘Veel academische literatuur is in het Nederlands en het wordt tijd dat de ervaringen van Molukkers ook buiten Nederland bekendheid krijgen. Indonesische onderzoekers die ik erover spreek hebben er bijvoorbeeld nog nooit over gehoord.’
‘Ik hoop dat het onderzoek uiteindelijk bijdraagt aan de erkenning van ervaringen van Molukkers in Nederland en de herdenking ervan. Ook valt het door puur toeval samen met de herdenking van 75 jaar Molukkers in Nederland, wat een aanleiding kan zijn om verhalen nu te delen.’
