Gerardus Vrolik (1796): hoogleraar verloskunde die een anatomische collectie naliet, verbonden met wetenschappelijk racisme
In de twaalfde aflevering van de Illustere Universiteit wordt het Athenaeum Illustre een bijzondere collectie nagelaten. Het is de anatomische verzameling van Vader Gerard en zijn zoon Willem Vrolik. De verzameling wordt wereldberoemd, maar kent ook een directe link met wetenschappelijk racisme.
Op 23 november 1796 wordt een 21-jarige student uit Leiden benoemd tot hoogleraar botanie, nog vóór zijn promotie. Een maand later promoveert hij alsnog, maar dan, verrassend genoeg, in de geneeskunde. Zijn naam: Gerardus Vrolik (1775-1859). Hoe hij deze snelle stap maakte, blijft onduidelijk, al speelde de politieke onrust van die tijd waarschijnlijk mee.
Vrolik richt zich al snel op de verloskunde in Amsterdam. Hij vindt het onderwijs te theoretisch en kiest voor een praktische aanpak in het Binnengasthuis. Daar gebruikt hij onder meer een model van het vrouwenbekken om bevallingen inzichtelijk te maken voor zijn geneeskundestudenten. Zo doorbreekt hij het monopolie van de stadsvroedmeesters. In 1800 wordt hij de eerste hoogleraar verloskunde van Nederland.
Samen met zijn zoon Willem Vrolik (1801-1863) bouwt hij een grote anatomische collectie op, met foetussen, skeletten en dierlijke preparaten. De verzameling groeit uit tot het Museum Vrolikianum en wordt wereldberoemd. Maar de collectie heeft ook een schaduwzijde. Vrolik deed onderzoek naar zogenaamde verschillen tussen “rassen” en gebruikte daarvoor menselijke overblijfselen uit de voormalige Nederlandse koloniën.
Na de dood van de Vroliks dreigt de collectie uiteen te vallen, maar een groep rijke Amsterdammers voorkomt dat. Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw is de verzameling te zien in Museum Vrolik in het Amsterdam UMC. Daar speelt nu de vraag of het museum de naam nog kan dragen, gezien de beladen erfenis van de naamgevers.
Luister naar de nieuwste aflevering van De Illustere Universiteit over Gerardus Vrolik, op Spotify, Apple Podcasts en andere platforms.
