Onder het mom van ‘veiligheid’ worden onze democratische rechten in rap tempo afgebroken
Als de politie zomaar gegevens van studenten met onderwijsinstellingen mag delen is dat de volgende stap in de afbraak van ons demonstratierecht, betoogt Asva-voorzitter Sahand Mozdbar. ‘Onderwijsinstellingen zouden juist dé plekken moeten zijn voor burgers om zich kritisch te uiten en zich te verzetten tegen onderdrukkende machtsstructuren.’
Beveiligers in je nek vanwege het dragen van een keffiyeh? Achtervolgd door beveiligers in burgerkleding omdat je bij een protest stond? Niet bepaald de normaalste gang van zaken als je het mij vraagt, maar toch is het vaak genoeg gebeurd. Dat Den Haag alsnog de behoefte voelt om hier een schepje bovenop te gooien, door de politie de mogelijkheid te geven om gegevens van studenten te delen aan universiteiten, is ronduit schandalig. Alsof het niet erg genoeg was om bont en blauw geslagen te worden, lopen studenten die hun democratisch recht uitoefenen nu ook nog eens het gevaar om van hun opleiding getrapt te worden.
Veiligheid voor wie?
Het voorwendsel voor deze motie is, zoals vaker, ‘veiligheid’. Ik zeg voorwendsel, omdat deze maatregel overduidelijk niet het doel heeft om mensen te beschermen. Sterker nog, de veiligheid van studenten die hun demonstratierecht uitoefenen komt hierdoor enorm onder druk te staan. Zo wordt de politie door deze motie in staat gesteld om gegevens te delen van studenten die betrokken zijn bij o.a. ‘ernstige ordeverstoringen’. Hierbij worden acties zoals blokkades of bezettingen expliciet benoemd als voorbeelden. Het debat rondom de veiligheid op universiteiten gaat dan ook vaak over de vraag of bezettingen wel of niet mogen, en of onderwijsinstellingen harder moeten ingrijpen bij deze acties.
Volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en het VN-mensenrechtencomité vallen blokkades en bezettingen niet buiten het demonstratierecht. Ook acties die verstoren en hinderen vallen onder het recht op protest. Voor de beoordeling of een demonstratie onder het recht op demonstreren valt, is het van belang dat een actie vreedzaam is. Dit houdt in dat demonstranten geen geweld gebruiken en niet van plan zijn om geweld te gebruiken. In de rechtspraak heeft het Europees Hof benadrukt dat ook wanneer een kleine groep binnen de demonstratie geweld gebruikt, dat niet meteen betekent dat het hele protest niet meer vreedzaam is. Oftewel, het delen van gegevens van studenten die betrokken zijn bij zulke acties is simpelweg een inbreuk op het demonstratierecht en beschermt precies niemand, behalve natuurlijk onderwijsinstellingen die gebaat zijn bij tandeloze studenten. Dit is dan ook precies om wiens ‘veiligheid’ het hier daadwerkelijk gaat.
Een breder patroon
Al sinds het begin van de Palestina-demonstraties op onderwijsinstellingen is er sprake van buitenproportioneel politiegeweld, surveillance en intimidatie. Journalistiek platform Delta heeft door een WOO-verzoek achterhaald dat de TU Delft structureel namen van studenten en medewerkers die demonstreren deelt met de politie. De Universiteit Leiden liet in 2024 beveiligers in burgerkleding over de campus rondlopen, met als doel studenten te fotograferen tijdens protesten. Keffiyeh-dragende studenten zijn zelfs afgeluisterd door beveiligers van de Radboud Universiteit tijdens een vergadering van Nijmeegse studentenvakbond AKKU. Zo zijn er nog talloze voorbeelden, om nog niet eens te spreken van het fysieke letsel dat studenten hebben opgelopen tijdens demonstraties door politiegeweld.
Als de politie zomaar gegevens van studenten met onderwijsinstellingen mag delen, is dat niets meer dan de volgende stap in de afbraak van ons demonstratierecht. Onderwijsinstellingen zouden juist dé plekken moeten zijn voor burgers om zich kritisch te uiten en zich te verzetten tegen onderdrukkende machtsstructuren. Dreigen met studenten van hun opleiding trappen omdat zij aan volledig legale demonstraties, waaronder dus ook bezettingen, deelnemen, brengt het hele concept van dit grondrecht in het geding.
De geschiedenis laat echter zien dat wezenlijke verandering nooit zonder slag of stoot wordt doorgevoerd. Studenten riskeren niet zomaar hun gezondheid door betrokken te zijn bij een bezetting. Dit hardhandig bestraffen door met schorsing te dreigen, doet niets af aan de rechtvaardige eisen die de studenten al zo lang stellen. Het laat slechts duidelijk zien waar de prioriteit van zowel de politiek als de onderwijsinstellingen ligt: het onder controle houden van een beweging die de macht heeft om verandering af te dwingen.
Conclusie
Het is te bizar voor woorden dat Den Haag zo hard zijn best doet om Nederland in een politiestaat te veranderen. In plaats van de rechtvaardige - en tevens legale - kritiek vanuit studenten serieus te nemen en stappen te zetten om banden te breken met een staat die al twee jaar schuldig is aan genocide, gaat de voorkeur uit naar studenten van hun opleiding trappen omdat ze het lef hebben om er iets over te zeggen. Demonstraties horen te schuren. Misschien wordt het eens tijd dat de banden met Israël gewoon verbroken worden, in plaats van dat er naar elke mogelijke maatregel gegrepen wordt om maatschappelijke kritiek de kop in te drukken.
Sahand Moszdbar is voorzitter van de Asva en studeerde filosofie aan de UvA.
