De leescrisis los je niet op met mooie kaften
Printing on edges, oftewel het versieren van de zijkanten van een boekpagina met een kleur of kekke print is een populair fenomeen, signaleert onze columnist Nikola Edelsztejn. ‘Maar er wordt nog amper gelezen en papierversiering gaat dit probleem niet oplossen.’
Onlangs las ik een artikel in de Volkskrant over een populair fenomeen in de literaire wereld: printing on edges, oftewel het versieren van de zijkanten van de pagina met een kekke print. Ook luxueus-artistieke boekenhoezen en andersoortige versieringen zijn nu hot en happening en de boekenkast mag een geweldige esthetische upgrade verwachten. Het probleem persisteert echter: de meeste boekenkasten zijn helemaal niet gevuld genoeg om esthetisch te zijn. Men leest nog steeds amper en papierversiering gaat dit probleem niet oplossen.
Het is al langer bekend dat de Nederlander niet zo veel literatuur meer tot zich neemt. Uit onderzoek van de Stichting Lezen bleek dat de gemiddelde Nederlander elf boeken per jaar consumeert. De grootste groep, 63 procent, leest per jaar minder dan vijf boeken; 30 procent van deze groep leest er geen.
In Frankrijk worden per jaar gemiddeld 22 boeken gelezen; de groep die minder dan vier boeken heeft gelezen is er ook significant kleiner, namelijk 39 procent. Spenderen de Fransen minder tijd op hun telefoon? Ja! In Frankrijk bedraagt de gemiddelde schermtijd 4 uren en 37 minuten per dag, waar dit in Nederland rond de 9 uur is. Moeten we nu echt de smartphone van alles de schuld geven? Van veel wel, maar op dit punt is er iets anders dat in Frankrijk op veel betere wijze geregeld is: het boekenlandschap.
Connie Palmen
Wie in Nederland de boekhandel binnenstapt zal niet snel verleid worden een boek aan te schaffen. Met de gestandaardiseerde boekhandelsprijzen, die ervoor zorgen dat een stuk literatuur gemiddeld 22 euro kost, is het simpelweg niet aantrekkelijk om een middagje de boekhandel af te struinen op zoek naar nieuwe titels. Zolang het minimumloon lager is dan de prijs van de nieuwste roman van Connie Palmen is er iets goed mis en zo had Connie het ook niet gewild.
Nee, dan de Europese literaire voorvechter: de Rue de Sèvres in Parijs. Druk je sigaret uit tegen de paal van een verkeersbord en duik de boekhandel in. Het zal niet lang duren voor je alle grote Franse en internationale auteurs in zwart serif gedrukt ziet op een glanzende paperbackkaft met een kleine foto over de breedte en de auteursnaam in het rood. U heeft de Folio-reeks aangetroffen en de prijs op de achterkant schenkt u een lieflijke glimlach op het gelaat: voor de prijs van één Nederlands werk, kan je hier vier à zes boeken mee het terras op nemen. Hoe zalig!
Cultuurverschil
Het klinkt wellicht simpel, maar een vrij belangrijke reden voor de hogere leesgraad in Frankrijk heeft niet alleen te maken met het feit dat ze simpelweg een betere literaire traditie hebben dan Nederland, maar vooral omdat ze die literaire traditie laten doorwerken in de manier waarop het aanbod gepresenteerd wordt. Het boek is er om gelezen te worden, door mensen die zich ervoor interesseren, dus moet de prijs conform zijn aan het doel.
In Nederland is cultureel-literaire vorming beperkter onderdeel van de opvoeding en het onderwijs, wat een directe doorwerking heeft in de verzadigde literaire markt. Daarbij is in Nederland de boekenprijs conform aan de commercialisatie van de literaire wereld: de schrijver moet verdienen, de uitgever moet verdienen, de staatssteun voor auteurs en uitgeverijen is nihil, dus de prijs moet hoog, want anders valt de hele business om.
Pfeijffer
Het is daarom ook problematisch dat zich momenteel wél de ontwikkeling van het maken van luxe uitgaven afspeelt, maar dat er de andere kant op niets wordt gedaan. Waarom zou ik in hemelsnaam een Nederlandse bestseller in Nederland kopen, als ik hem vanaf een Franse site kan bestellen en het inclusief de verzendkosten goedkoper is? Weet u hoeveel Pfeijffers Grand Hotel Europa kost bij de boekwinkel in uw wijk? Dertig euro. In Frankrijk betaal je er elf voor. Werk waar óók nog een vertaler aan heeft mee moeten werken, die ook niet gratis werkt.
Auteurs moeten de mogelijkheid krijgen om, naast het contract met hun gebruikelijke uitgever, ook de rechten te mogen afstaan aan een Folio-achtig uitgeefhuis, dat pocketboeken op papier van bedenkelijke kwaliteit maakt en ze voor acht tot tien euro aan de lezer verkoopt. Er is geen weldenkend mens die het op wat voor manier dan ook rationeel vindt om nog meer extravagante uitgaven van boeken te maken, die nog steeds meer dan twintig euro kosten, in de hoop dat mensen dán ineens een trip naar de boekhandel maken. De boeken zijn te duur!
De literatuur hoeft niet nog meer vercommercialiseerd te worden, anders is het de kunst niet meer waardig. Er hoeft geen schuldige te worden aangewezen; er moet simpelweg verandering komen in de manier waarop literatuur wordt aangeboden aan het publiek. Daarvoor kunnen we veel lessen trekken uit de Franse aanpak.
Nikola Edelsztejn zit in zijn eerste jaar van de bachelor Italiëstudies aan de UvA.
