Niks meer missen?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Hoe grijp je als student de macht? Lessen uit Servië
Foto: Max Smedes
actueel

Hoe grijp je als student de macht? Lessen uit Servië

Max Hell Max Hell,
7 uur geleden

In Servië draaiden grootschalige studentenprotesten uit op een regeringswissel, waarbij de studenten een eigen kandidatenlijst samenstelden en de meeste stemmen behaalden. Journalist Max Smedes volgde de studenten tot hun overwinning, en schreef daarover een boek. Waarom waren de Servische studenten volgens hem zo succesvol?

De jarenlange studentenprotesten in Servië bereikten vorige maand hun climax met de grote overwinning van de Studentenlijst bij de parlementsverkiezingen. Deze door studenten samengestelde kandidatenlijst moet afrekenen met de corruptie in het land.
 
Max Smedes, journalist en UvA-alumnus, volgde de protesten op de voet en schreef een boek over zijn ervaringen, dat in januari verschijnt. Hoe hebben de Servische studenten het volgens hem klaargespeeld om 140 van de 250 zetels in het parlement te veroveren? En schuilen daar lessen in voor studenten die hier iets willen veranderen?
 
Ingestort treinstation
De aanleiding voor de protesten in Servië was de instorting van een luifel bij het treinstation in Novi Sad, de tweede stad van Servië, waarbij zestien mensen om het leven kwamen. De catastrofe werd een symbool voor de corruptie van president Vučić en zijn SNS, die liever deals sloten met bevriende aannemers dan dat ze verantwoordelijkheid namen voor degelijke infrastructuur. Die situatie zaaide desillusie onder Servische studenten. Smedes vat het toen heersende sentiment samen: ‘Wat heb je eraan om nog te studeren als je toekomst niet afhangt van hoe goed je bent, maar of je de juiste connecties hebt?’

‘Wat heb je aan een studie als je toekomst niet afhangt van hoe goed je bent, maar om de juiste connecties?’

Uit die wanhoop begonnen studenten in de nasleep van het ongeluk te demonstreren. ‘Studenten van de theaterfaculteit bezetten drie weken na het incident de straat voor hun faculteit, precies op het tijdstip dat de luifel in Novi Sad ingestort was. Er waren toen mensen die het irritant vonden dat ze er met de auto niet langs konden, onder wie ook Milija Koldžić, een lokaal gemeenteraadslid voor SNS. Die heeft toen een student met een vuist in het gezicht geslagen.’
 
Dat was de druppel die de emmer deed overlopen: ‘Die studenten dachten: fuck dit, we zijn er klaar mee’, vertelt Smedes. Ze bezetten hun faculteit, en kondigden op een uithangbord hun eis aan: een eind aan alle corruptie. Langzaam maar zeker sloeg de vonk over op andere faculteiten, totdat uiteindelijk bijna elke universiteit in Servië bezet was.
 
Lessen uit Servië
Het succes van de protesten is volgens Smedes te danken aan de instelling van de studenten: ‘Wat die studenten in Servië typeert, is hun uithoudingsvermogen. Ze hebben zich niet laten kisten, en zijn heel lang doorgegaan. Ook hebben ze zich heel constructief opgesteld. Ze hebben eigen plannen gemaakt in plaats van alleen maar bestaande plannen bekritiseerd.’

 

‘Wat daarnaast erg heeft gewerkt – en wat je hier bij studentenprotesten vaak niet ziet – is dat ze erg breed gebleven zijn om een zo breed mogelijke coalitie op te bouwen. Ze hebben lange tijd geen specifieke standpunten ingenomen over dingen die buiten hun directe focus, de bestrijding van corruptie, lagen.’ Daarvoor hebben sommige studenten hun principes opzij moeten zetten. Zo woonde Smedes een protest bij met een trans jongen die hem toevertrouwde dat hoewel ‘veel andere demonstranten hier tegen genderbevestigende zorg zijn en sommigen mij misschien wel dood zouden wensen’, hij toch kwam demonstreren. ‘Dit gaat om het grotere doel’, verklaarde hij tegen Smedes.

Het Kroatische handboek voor demonstreren
Foto: Minor Compositions
Het Kroatische handboek voor demonstreren

Bezettingskookboek
De Servische studenten lieten zich bij hun protest inspireren door een Kroatisch handboek voor demonstreren, beweert Smedes. ‘In Kroatië waren er in 2009 studentenprotesten over bezuinigingen op het onderwijs. Ook de Kroaten hebben toen hun universiteiten bezet. Toen die bezetting, die veel korter duurde dan in Servië, klaar was, schreven ze een handboek dat in het Engels vertaald is als Occupation Cookbook.’
 
Het handboek, met onder meer tips over omgang met de politie en democratische besluitvorming, kwam zeker in de eerste dagen van de bezetting goed van pas voor de Serviërs. ‘Er staat bijvoorbeeld in dat het meest effectief is om vreedzaam te protesteren en geen dingen te slopen, want dan krijg je de publieke opinie mee.’

Studentenlijst
De Servische studenten hebben de tips en strategieën uit het Cookbook echter tot kunst verheven: ‘Ze hebben het heel erg uitgebreid’. Een belangrijk verschil met de Kroaten is dat ze de stap naar de politiek zetten, omdat ze concludeerden dat ze de politiek nodig hadden voor blijvende verandering. ‘Ze wilden van de straat naar de staat gaan,’ zegt Smedes, ‘en kwamen op het idee om daarvoor een kandidatenlijst samen te stellen. Geen politieke partij dus, want ze wilden zich buiten de normale politieke arena houden, aangezien Serviërs helemaal klaar zijn met de gevestigde politiek’.
 
Omdat de studenten zelf niet beschuldigd wilden worden van machtswellust, stelden ze een lijst op van docenten, bekende wetenschappers, kunstenaars en zelfs een beroemde basketballer. Ze wilden expliciet geen politici op de lijst. ‘De studenten zien hun kandidaten als een soort schoonmaakploeg die orde op zaken moet stellen, moet afrekenen met de corruptie en een gezondere democratie moet creëren.’

 

Deze ‘Studentenlijst’ bleek een gouden zet: de studenten wonnen de verkiezingen. Smedes was in Belgrado toen het gebeurde: ‘Het werd gewoon één groot feest op straat, zo groot dat de alcohol was uitverkocht in alle kiosken en alle supermarkten in het centrum. Er was nergens meer een biertje te krijgen. En dat ging gewoon de hele nacht door, met muziek en alles’.
 
Inspiratie
Het is te vroeg om te stellen of de ‘schoonmaakploeg’ van de Studentenlijst echt iets kan veranderen. Ze zijn immers afgelopen dinsdag pas beëdigd in het parlement. Wel kunnen de Servische studenten volgens Smedes als inspiratie dienen voor studenten wereldwijd: ‘Wat ik heb gezien, is dat als je als groep jonge mensen gewoon je eigen plan trekt en je helemaal niet conformeert aan de bestaande manier van hoe dingen gaan – en je het een beetje goed organiseert – je de hele boel op de kop kan zetten. Dat kan denk ik een voorbeeld zijn voor plekken waar jongeren ontevreden zijn met de wereld, zoals in Frankrijk, Albanië en ook wel in Nederland.’

Servische demonstranten bij het parlement in Belgrado
Servische demonstranten bij het parlement in Belgrado
website loading