Na de UvA richt actiegroep UvA Staff 4 Palestine zich op Europa
De strijd om een academische boycot van Israël stopt niet bij de grenzen van de UvA. Met de nieuwe actiegroep Universities for Justice richten (onder meer) UvA-medewerkers hun pijlen op Europa. Hun doel: universiteiten in heel Europa mobiliseren om de academische banden met Israël te verbreken.
Meer dan twee jaar geleden trok de Amsterdamse universitaire gemeenschap ten strijde in de befaamde demonstraties op de UvA-campus. Nu pakt UvA Staff 4 Palestine het breder aan en richt zich tot alle universiteiten in Europa. De medeplichtigheid aan de mensenrechtenschendingen van Israël is volgens hen een ‘universeel probleem.’ En dus zijn ze eind oktober, in samenwerking met PACBI en Dutch Scholars for Palestine, Universities for Justice begonnen.
De nieuwe actiegroep moet universiteiten uit heel Europa mobiliseren om de samenwerking met Israëlische universiteiten te stoppen, aldus de UvA-medewerkers Miriam Heipertz en Arjen Noordhof, die betrokken zijn bij het initiatief.
Op 5 oktober vorig jaar kleurde de hele stad rood tijdens het eerste Rode Lijnprotest in Amsterdam. Meer dan een kwart miljoen mensen riepen de Nederlandse overheid op om actie te nemen tegen de mensenrechtenschendingen en genocide in Gaza. ‘Sinds de vorige Rode Lijn stelde de regering al een verbod in op producten uit bezet Palestijns gebied,’ schrijft Amnesty International. ‘Maar er is meer nodig.’
Daarom wordt zondag 8 november weer een Rode Lijnprotest gehouden. Om 13.00 uur vertrekt de colonne mensen in rode kleding vanaf het Museumplein. Verschillende organisaties steunen deze actie en roepen op om mee te lopen, waaronder Dutch Scholars for Palestine en de Algemene Onderwijsbond (AOb).
Heipertz en Noordhof lopen zondag namens Universities for Justice mee en hopen van het moment gebruik te maken om de volgende dag hun collega’s te kunnen attenderen op het ondertekenen van de open brief.
Open brief
Dat werkt zo: studenten, medewerkers en alumni van Europese universiteiten kunnen op de website van Universities for Justice een open brief ondertekenen om de hoge piefen van hun universiteiten op te roepen om samen met hen actie te ondernemen. Een van de doelen is het verbreken van de banden met Israël binnen de Horizon-projecten. Daarnaast vraagt de brief universiteiten om andere institutionele banden met Israëlische organisaties te verbreken, de academische vrijheid te beschermen en Palestijnse academici te ondersteunen. Heipertz benadrukt dat het gaat om een opschorting van institutionele samenwerkingen, niet de uitsluiting van individuele wetenschappers.
De universiteitsbesturen worden vervolgens gevraagd een oproep tot institutionele actie te onderschrijven. Die wordt daarna voorgelegd aan de Europese Unie, met als doel Israël volledig uit Horizon te schorsen. Daarmee spelen de organisatoren van Universities for Justice in op de lopende onderhandelingen over het Horizon-programma van 2028-2034.
De UvA kondigde in oktober 2025 aan geen nieuwe samenwerkingen met Israël aan te gaan en te onderzoeken of lopende samenwerkingen kunnen worden beëindigd. De UvA koos daarin niet voor een algehele boycot. Door de structuur van de Europese projecten kan het ingewikkeld zijn uit lopende samenwerkingen te stappen, zegt Heipertz. Voor de universiteit gaat dat gepaard met risico’s en mogelijke kosten. Wat de afwegingen precies zijn, is nog onduidelijk. Daarover zijn ze met het CvB in gesprek.
Politieke onwil
Na de Russische inval in Oekraïne werd Rusland direct uitgesloten van samenwerkingen met Europese universiteiten, noemt Heipertz. Volgens haar laat dit zien dat volledige uitsluiting wel degelijk mogelijk is, maar dat het vooral ontbreekt aan ‘politieke wil’ en niet aan juridische mogelijkheden. De Europese wetgeving is duidelijk, beargumenteert Heipertz, ook promovendus op het gebied van Europees en internationaal recht. ‘De EU beschikt al over de juridische instrumenten om samenwerking met Israël op te schorten. In het EU–Israël-Associatieakkoord zit een mensenrechtenschendingsclausule. De Europese Commissie heeft vastgesteld dat Israël deze clausule schendt.’ Volgens Heipertz ontbreekt de politieke bereidheid om dit na te leven. De Europese Commissie kwam een jaar geleden met het voorstel Israël te schorsen uit Horizon, maar kreeg daarvoor niet genoeg steun.
Anti-boycot lobby
Een van de grootste obstakels is volgens Heipertz de ijzersterke lobby van Israël om betrokken te blijven bij de Europese samenwerkingen. Het onderzoeksjournalistieke samenwerkingsverband Investigate Europe bracht onlangs deze anti-boycotstrijd in kaart. ‘Er gaat heel veel geld in om, en wij moeten tegen hen strijden,’ aldus Heipertz.
‘Er moeten veranderingen komen in het kader van Horizon,’ stelt Heipertz. Universiteiten moeten zich makkelijker uit lopende programma’s kunnen terugtrekken. De campagne pleit ervoor dat Israël volledig buitenspel wordt gezet, zolang zij mensenrechten blijven schenden. Alleen de eerste stap zetten, vraagt van instellingen (en personen) de nodige moed, zegt Heipertz. ‘Daardoor beseffen we dat we een Europese beweging moeten hebben.’
Of het echt gaat werken? Daar zijn Heipertz en Noordhof positief over. De UvA heeft sinds de barricades al ‘grote stappen’ gezet, vindt Noordhof. Nu Europa nog. Noordhof: ‘Ik ben in een hoopvolle stemming vandaag. Ik denk dat veel universiteitsbesturen er sympathie voor hebben, maar echte actie heeft tijd nodig. We moeten blijven aansporen.’
