Goeiige dissident Michail Kasjanov probeert vanuit buitenland Poetin op de knieën te dwingen
Michail Kasjanov, premier van Rusland van 2000-2004, was vandaag te gast bij debatplatform Room for Discussion. Kasjanov adviseert een strenge opstelling tegenover Moskou, met een EU-lidmaatschap voor Oekraïne en vergaande economische sancties voor Rusland. Bang voor Poetin hoeven we niet te zijn, stelt hij: ‘Hij begrijpt dat hij vernietigd zou worden in een nucleaire oorlog.’
Wie vandaag langs REC Impact wandelde, moet de schare potige beveiligers zijn opgevallen die rond, de normaal gesproken wat onbestemde, ruimte in gebouw J/K patrouilleerden. Ze waren er voor Michail Kasjanov, eens premier van Rusland en nu Poetincriticus in exil, die te gast was bij het debatplatform Room for Discussion. Het gesprek, dat gedomineerd werd door de oorlog in Oekraïne en de erbarmelijke staat van de Russische democratie, verliep af en toe weinig verrassend, maar bevatte wel de bijzondere inzichten van iemand die zo dicht op het Russische politieke establishment gestaan heeft. Kasjanovs belangrijkste boodschap: ‘Don’t give up on Russia!’
Nadat Kasjanov in 2004 samen met zijn kabinet vlak voor de verkiezingen door Poetin, toen al president, ontslagen werd, ontpopte hij zich tot een voortrekker van de Russische oppositie. Na de invasie van Oekraïne zet hij die activiteiten vanuit het buitenland voort. Kasjanov krijgt al decennia bedreigingen vanuit het kamp Poetin, en staat sinds vorig jaar op een lijst van ‘extremisten en terroristen’ van het Kremlin – vandaar ook de strenge beveiliging.
Gevoel voor humor
Deze ‘extremist’ al dan niet ‘terrorist’ viel toch vooral op door zijn gevoel voor humor en vriendelijke gelaat. Plagerig beantwoordde hij bijvoorbeeld een vraag over Poetins militaire plannen met: ‘Jullie studeren toch politicologie? Dan ken je alle voorspellende modellen al.’
Die luchtigheid deed niet af aan de ernst van zijn betoog. Vanuit het gemak van zijn chesterfield liet hij er geen twijfel over bestaan dat van de Russische democratie, waar hij ooit aan bouwde, niets meer over is. En Poetin is het probleem, maakte Kasjanov zijn publiek duidelijk.
Geen verantwoordelijkheid
Gedurende het gesprek legde Kasjanov rekenschap af over de ongemakkelijke realiteit dat hij nauw samengewerkt heeft met Poetin, toen hij van 2000-2004 premier was en Poetin president. Poetin zou hem in die jaren misleid hebben door te pretenderen democratisch gezind te zijn, stelt Kasjanov. De schellen vielen volgens hemzelf van de ogen toen hij in 2004 ontslagen werd, en in december dat jaar verbrak hij contact met Poetin. Kasjanov gaf daarbij te kennen dat hij ‘geen verantwoordelijkheid draagt over de Poetin van nu’.
Toch reageerde Kasjanov ongemakkelijk toen de interviewster vroeg of Poetin lessen geleerd had tijdens de Tweede Tsjetsjeense oorlog (1999-2009) die hij in Oekraïne implementeerde. ‘Nee, er bestaat geen verband tussen die oorlogen’, antwoordde hij kortaf, en ging er verder niet op in. Wellicht speelde hier mee dat Kasjanov voor een deel van die oorlog premier van Rusland was.
Kasjanovs blijde boodschap
Kasjanov gebruikte het podium echter vooral om aandacht te vragen voor verdere sancties tegen Rusland, aangezien dat de beste manier zou zijn om Poetin op zijn knieën te dwingen. ‘Alles in Rusland draait om geld’, stelde hij, en Europa en de VS ‘moeten situatie creëren waarin Poetin geen geld meer heeft’.
Met dergelijke sancties zou Europa zich bovendien steviger opstellen tegenover Moskou. Volgens Kasjanov reageerde Europa te slap toen Rusland in 2008 Georgië binnenviel en Zuid-Ossetië annexeerde. Poetin leerde door het uitblijven van een strenge reactie dat hij bewegingsruimte had, wat de bezetting van de Krim zes jaar later ‘voorspelbaar’ maakte, aldus Kasjanov. Hij riep daarom op om Oekraïne een EU-lidmaatschap aan te bieden, ‘grijp Oekraïne!’, als beste garantie tegen toekomstige invasies.
Kasjanov bracht hierbij de blijde boodschap dat Europa geen nucleaire escalatie hoeft te vrezen als het strenger op zou treden. ‘Poetin begrijpt waar nucleaire oorlogsvoering op neer komt. Hij zou vernietigd worden,’ zei Kasjanov. Poetins dreigementen zouden volgens hem gebakken lucht zijn.
Poetins psyche
Kasjanov strooide met meer inzichten in zijn Poetins psyche. Zo zou de Russische president vanaf het begin al een pathologisch verlangen hebben gehad om als leider gerespecteerd te worden, maar ontbrak het hem aan het geduld om dat respect te verdienen, zegt Kasjanov. Volgens hem besloot Poetin daarom, na een paar jaar democratisch besturen geprobeerd te hebben, dat hij gerespecteerd wilde worden ‘voor het feit dat hij bestond en een nucleaire knop bezat’. Die machtswellust zou een overblijfsel zijn van Poetins KGB-verleden.
Russische propaganda
Over het geheel verliep het gesprek gemoedelijk – soms wat te gemoedelijk om een debat te heten. De goeiige Kasjanov had van interviewers en het publiek over het algemeen geen kritische vragen te duchten. De uitzondering was een publieksvraag over vermeende Oekraïense oorlogsmisdaden tegen de Russischsprekende Oost-Oekraïense bevolking, een vraag waarin de echo klonk van Poetins excuus voor zijn oorlog in Oekraïne (het beschermen van Russische minderheden).
Kasjanov reageerde met een combinatie van ontzetting en verbazing. Hij herkende in de vraag Poetins propaganda, die hij ‘volledig ontkende’. Het was een van de weinige onderbrekingen van zijn verder onverslaanbare glimlach.
