Hoe de Amerikaanse midterms Europa en de wetenschap beïnvloeden
Ook nu de Republikeinen op een nederlaag lijken af te stevenen bij de midterms van komende dinsdag, hoeven Amerikaanse wetenschappers en progressieve Europeanen zich nog niet rijk te rekenen. Volgens docent Amerikastudies Jack Thompson heeft ook in zo’n scenario president Donald Trump namelijk nog alle ruimte om zich minstens even agressief tegen Europa op te stellen.
‘Op zo’n onvoorspelbare factor als Donald Trump is het Amerikaanse politieke stelsel eigenlijk helemaal niet ingericht,’ verzucht docent Amerikastudies aan de UvA Jack Thompson halverwege het interview. Die onvoorspelbaarheid ten spijt, blikt Thompson – wiens onderzoek vooral is gericht op de Amerikaanse buitenlandse politiek en de radicalisering van rechts in de Verenigde Staten – toch vast vooruit op de mogelijke gevolgen van de aankomende Amerikaanse midterms.
In de Verenigde Staten worden halverwege de vierjarige presidentstermijn de midterms gehouden. Tijdens deze tussentijdse verkiezingen worden alle leden van het Huis van Afgevaardigden en ongeveer een derde van de leden van de Senaat verkozen. Het Congres, dat bestaat uit deze twee kamers, is het best te vergelijken met de Nederlandse Eerste en Tweede Kamer en heeft de wetgevende macht.
Zou het accuraat zijn om de komende midterms te omschrijven als een soort referendum over het presidentschap van Trump?
‘Dat hangt ervan af of je me dat vraagt als verkiezingsspecialist of als wetenschapper. Als wetenschapper moet ik zeggen: nee, deze verkiezingen hebben niets met Trump te maken. Er worden parlementariërs verkozen, een soort Eerste- of Tweede Kamerleden, Trump staat niet op de ballot.’
‘Maar tegelijkertijd is het natuurlijk zo dat de populariteit van Trump een enorme impact heeft op wat er staat te gebeuren bij deze verkiezingen. Hij staat historisch laag in de waarderingscijfers. Daarom verwachten experts dat de Democraten een goede avond zullen gaan beleven.’
Wat zou het politiek betekenen als de Republikeinen zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat zouden verliezen?
‘Op dit moment kan Trump, vanwege de meerderheid die hij heft in het Congres, in theorie doen wat hij wil. Maar wanneer de Democraten de meerderheid pakken in zowel het Huis als de Senaat is het hele Congres tegen de president gekeerd. Dan wordt het heel lastig om iets gedaan te krijgen qua wetgeving.’
Terreinen waarop Trump aanzienlijke macht zou behouden, zelfs als de Democraten de controle over beide kamers van het Congres zouden krijgen, zijn het buitenlands beleid en het gebruik van het leger. Hoeveel vrijheid heeft een Amerikaanse president eigenlijk om militair geweld in te zetten of het buitenlands beleid van het land te veranderen zonder goedkeuring van het Congres?
‘In theorie delen het Congres en de president op dit vlak de macht, maar in de praktijk is het voor de president veel eenvoudiger om die macht ook daadwerkelijk in te zetten. Neem de oorlog in Iran, die al maanden duurt. Het Congres heeft nooit een oorlogsverklaring ondertekend, maar de realiteit is dat de president op de korte termijn kan doen wat hij wil.’
‘Als Trump bijvoorbeeld morgen Canada zou willen bombarderen, kan het Congres daar op de korte termijn niets tegen doen. Dus zelfs als de Democraten dinsdag een meerderheid behalen in het Huis en in de Senaat, heeft dat helemaal niet zo veel invloed op het buitenlandbeleid.’
Zou een nederlaag bij de midterms Trump ertoe kunnen aanzetten internationale conflicten verder te laten escaleren of zich in het buitenland nóg confronterender op te stellen, aangezien hij zich op dat gebied wel kan blijven profileren?
‘Er bestaat wel het idee dat, wanneer de president tijdens de laatste twee jaar van zijn termijn in eigen land niet veel meer gedaan krijgt vanwege tegenvallende midterms, hij zijn blik meer op het buitenland richt. Met Groenland, Venezuela en Iran hebben we al gezien dat Trump een zeer agressief buitenlandbeleid voert, dus het is goed mogelijk dat hij hierin nog extremer zal worden wanneer hij in eigen land wordt gefrustreerd.’
Welke gevolgen zou een dergelijk scenario voor Europa kunnen hebben?
‘Het is heel lastig te voorspellen hoe Trump zich in zo’n scenario precies zou gedragen. Ook nu al sluit hij een dieseldeal met Poetin en spoort hij Oekraïne aan om een andere president te verkiezen.’
‘Al lijkt Europa zich door dit soort gedragingen van Trump inmiddels wel te realiseren dat er een fundamenteel andere relatie met de Verenigde Staten nodig is, kan het zelf niet veel doen om Trump te stoppen. Voor de Democratische partij geldt dat, als ze een meerderheid behalen in het Huis en in de Senaat, ze bijvoorbeeld een wetsvoorstel zouden kunnen goedkeuren waarmee geld voor Oekraïne wordt gerealiseerd. De president heeft echter de mogelijkheid om hier een veto tegen uit te spreken, en om zo’n veto te omzeilen zijn héél veel Congresleden nodig. Het is voor de Democraten dus ook niet makkelijk om Trump tegen te werken.’
Als het op binnenlands beleid aankomt, zullen de Democraten bij een gunstige verkiezingsuitslag waarschijnlijk wél meer invloed uit kunnen oefenen. Zouden universiteiten en wetenschappers in zo’n geval minder onder druk komen te staan?
‘Het zou kunnen dat de universiteiten het ergste achter de rug hebben, maar dat heeft er denk ik vooral mee te maken dat veel Amerikanen die stonden te applaudisseren toen Trump de wetenschap aanviel, die cultuuroorlog nu wat minder belangrijk zijn gaan vinden. De mensen zijn nu vooral bezig met de economie en benzineprijzen, dus valt er voor Trump niet veel te winnen door zijn pijlen weer op de universiteiten te richten.’
‘Maar het is niet zo dat een in meerderheid Democratisch Congres hem nu zomaar zou kunnen stoppen. Op de korte termijn zou Trump zich in theorie nog steeds enorm agressief kunnen blijven gedragen tegen de universiteiten, door bijvoorbeeld met het intrekken van federale financiering te dreigen.’
Een Democratische meerderheid zou dus niet per definitie een symbolische overwinning voor de wetenschap in de Verenigde Staten betekenen?
‘Misschien op de lange termijn. Maar je moet ook beseffen dat een aanzienlijk deel van de Democratische senatoren enorm gematigd en centristisch is, vooral op cultureel gebied zijn zij best conservatief. Zij zullen echt lang niet allemaal enorm de strijd aan gaan om meer geld voor universiteiten te regelen. Je hoeft ook bij een Democratische meerderheid geen golf aan progressieve wetten te verwachten.’
Sinds het aantreden van de regering-Trump zijn sommige Amerikaanse wetenschappers naar Nederland en andere Europese landen vertrokken. Zouden de uitslagen van deze midterms van invloed kunnen zijn op de beslissing van Amerikaanse onderzoekers om in de Verenigde Staten te blijven of naar Europa te verhuizen om hun onderzoek voort te zetten?
‘Wanneer er een Democratisch Congres zit, dat de regering van Trump continu bestrijdt, en een minder vijandig geluid richting academici laat horen, zou dat wel invloed kunnen hebben op de vibes. Als ik zou moeten gokken, zou ik verwachten dat er hierdoor minder vooraanstaande Amerikaanse wetenschappers naar het buitenland vertrekken.’
Op maandag 2 november is Jack Thompson als spreker te gast bij Spui25, waar de Amerikaanse midterms worden voorbeschouwd. Aanmelden kan hier.
