Volgens deze UvA-medewerkers moet Ketikoti een vrije dag zijn
Moet Ketikoti een nationale feestdag en dus vrije dag worden? Aan de UvA is dat nu niet zo, maar velen zouden dat liever anders zien. Ketikoti als nationale feestdag zou voor hen niet alleen een logische volgende stap zijn in slavernijherdenking, maar vooral ook van betekenis zijn voor nazaten van tot slaafgemaakten. ‘Een enorme erkenning voor de rol die de slavernij speelt in onze geschiedenis.’
Op 1 juli vieren we met Ketikoti (letterlijk: verbroken ketenen) de afschaffing van de slavernij. Voor veel mensen in Nederland is dat een belangrijke dag, toch is het geen nationale feestdag – en dus geen vrije dag. Steeds meer bedrijven, werknemers en maatschappelijke organisaties willen dat anders zien.
Ook de Amsterdamse wethouder Araya Sumter is hier voorstander van, en hoopt dat Rob Jetten ‘misschien wel een mooie boodschap heeft’, zegt ze in het Parool. Dat geldt ook voor Machiel Keestra, Central Diversity Officer, en Mano Delea, UvA-docent moderne geschiedenis en gespecialiseerd in imperialisme en emancipatie.
Delea neemt zelf elke jaar vrij op 1 juli, de dag waarop Nederland in 1863 de slavernij afschafte. ‘De dag is tweeledig; het is zowel de herdenking van alle slachtoffers en al het leed dat de trans-Atlantische slavernij heeft veroorzaakt, als een viering van de vrijheid en het eeuwig verbreken van de ketenen.’ Hij maakt, net als Keestra, wel een kleine kanttekening: tot slaafgemaakten moesten na 1863 nog zo’n tien jaar doorwerken onder zogenaamd staatstoezicht. ‘Voor veel mensen is 1873 daarom het echte jaartal voor de afschaffing van de trans-Atlantische slavernij in Nederland.’ Ook is er tegenwoordig steeds meer aandacht voor de omvangrijke Oost-Indische slavenhandel, die doorging tot begin jaren ’20 van de 19e eeuw. 1863 is dus vooral een symbolisch jaartal.
Officiële feestdag
Dat aan de UvA Ketikoti geen officiële vrije dag is, is in de cao geregeld. Het is via een speciale regeling wel mogelijk om 1 juli als vrije dag op te nemen, in overleg met de leidinggevende, in ruil voor een officiële feestdag, zoals bijvoorbeeld Goede Vrijdag. In hoeverre die regeling wordt gebruikt om Ketikoti vrij te hebben, wordt niet centraal bijgehouden en is dus niet bekend. Wel laat de UvA weten dat er in het algemeen ‘beperkt gebruik wordt gemaakt’ van de regeling.
1 juli geldt binnen de gemeenschap van slaafgemaakten als feest- en herdenkingsdag. Toch is er 30 juni, de Dag van Besef, ook een stiltemoment, om 20.00 uur. Deze vindt plaats op het Surinameplein en wordt georganiseerd door Comité 30 juni – 1 juli. Het verkeer wordt hiervoor stilgelegd. In Suriname is dit al een belangrijke dag. Dit is dus dezelfde structuur als de 4-5 mei herdenking. Op 1 juli zelf is er ook een officieel herdenkingsmoment, om 14.00 in het Oosterpark in aanwezigheid van Rob Jetten. Na het herdenken verschuift de aandacht naar viering.
Een fijne mogelijkheid, maar het idee van Ketikoti als nationale feestdag gaat over meer dan enkel een vrije dag, vinden Keestra en Delea. Het gaat hierbij om erkenning: Ketikoti hoort bij een beperkt aantal feest- en herdenkingsdagen met een actuele betekenis, zegt Keestra. ‘Als het een nationale feestdag zou worden, zou dat heel mooi zijn. Een enorme erkenning voor de rol die de slavernij speelt in onze geschiedenis.’ Het zou ook een logische stap zijn, volgens Denea. ‘Er is in de afgelopen decennia al veel progressie gemaakt in Nederland’, legt hij uit. Bijvoorbeeld met de oprichting van het nationaal slavernijmonument, de oprichting van het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (2002) en de excuses van de minister-president (2022) en de koning (2023). Delea: ‘Een volgende logische stap is om van 1 juli een nationale herdenkings- of feestdag te maken.’ De Nederlandse vlag wordt gehesen op overheidsgebouwen, de UvA hijst waarschijnlijk de vlag op het Maagdenhuis, op verzoek van Keestra. ‘Dit past ook bij de aandacht die de UvA steeds meer heeft voor haar eigen koloniale verleden.’
Een nationale feestdag betekent een vrije dag voor iedereen: het is namelijk een dag die voor heel Nederland relevant is, niet alleen voor nazaten van slaafgemaakten, legt Delea uit. ‘De Nederlandse trans-Atlantische slavernij is vanuit Nederland bedacht, gepland en uitgevoerd, en was onderdeel van het Nederlandse juridische systeem. Zodoende is de slavernij afgeschaft door de Tweede Kamer, na een parlementair debat gehouden in 1862.’ Slavernij was een intrinsiek onderdeel van de Nederlandse politiek, aldus Delea, ‘en maakte een onderscheid tussen vrije en onvrije mensen. Dit veranderde na de afschaffing, en dit herdenken en vieren we.’
De Central Diversity Office en Crea organiseren 1 juli een bijeenkomst rond Ketikoti. Cultureel historicus Jennifer Tosch houdt een lezing over verborgen geschiedenis in de stad, daarna vindt een dialoogtafel plaats. Er is mogelijkheid om hierna mee te lopen naar het Oosterpark, waar om 14.00 de officiële herdenking plaatsvindt. Aanmelden kan hier.
