Artis-aquarium na vijf jaar weer open, mede dankzij UvA-alumnus Alex Huiberse
Het aquarium van Artis gaat zaterdag na vijf jaar weer open, gerestaureerd en wel. De vissen hebben meer bewegingsvrijheid, al betekent dit ook dat voor publiekslieveling de sidderaal geen plek meer was. Bij de renovatie is een belangrijke rol weggelegd voor bioloog en UvA-alumnus Alex Huiberse, curator en verantwoordelijk voor het wel en wee van de vissen.
Vijf jaar heeft het geduurd, de restauratie van het aquarium van Artis. Het grootste project van Artis ooit, en het ging niet zonder slag of stoot. Zo werd het noordzeeaquarium niet koud genoeg, liet verf los in andere bakken en is, door een klein foutje in het glas, zelfs een heel aquarium uit elkaar gebarsten. Maar het is vanaf zaterdag eindelijk weer open voor bezoekers, in vernieuwde vorm.
Eerst een klein geschiedenislesje. Het aquarium opende in 1882 en is daarmee een van de oudste aquaria ter wereld. Maar door het zoute water dat al anderhalve eeuw werd rondgepompt, raakten muren, plafonds en constructies zwaar beschadigd. Tijd voor een opknapbeurt dus, waarbij UvA-alumnus Alex Huiberse nauw is betrokken: hij is als curator verantwoordelijk voor de vissen.
‘Alle dieren- en plantensoorten die je hier ziet, heb ik bedacht en hierheen gehaald, samen met Europese collega’s,’ aldus Huiberse. Hij noemt twee grote uitdagingen van de afgelopen vijf jaar. De eerste: het filtersysteem – Artis is het oudste aquarium ter wereld waar het oorspronkelijke Lloyd-waterfiltersysteem, ontwikkeld door ’s werelds eerste aquarist William Alford Lloyd, nog functioneert. ‘Hoe gaan we dat filtersysteem zo vernieuwen dat de waterkwaliteit nog beter wordt dan hij hiervoor was. Dat was in de beginfase.’
Nieuw
Vanaf 2023 gaan Huibers en zijn collega’s nadenken over de vormgeving van de nieuwe aquaria. ‘Bijna alle aquaria zijn nieuw gemaakt, dat was voor mij natuurlijk helemaal mooi, om te bedenken hoe groot ze moeten worden, hoe diep, welke vissen waarin moeten.’
Met de restauratie veranderde dus ook de beleving van het gebouw. Er is meer ruimte voor educatie – een trend die in heel Artis terug te zien is – duurzaamheid en dierenwelzijn. Zo is er veel aandacht voor soortbehoud en hebben de vissen nu meer ruimte, al betekent dat ook dat een aantal niet is teruggekeerd. Zoals de sidderaal, die met zijn voltage-metertje een publiekslieveling was: daar was geen ruimte meer voor.
Huiberse haalt in 2012 zijn master biologie aan de UvA. ‘Niet het beste jaar om een baan te vinden. Dus ik begon als vrijwilliger bij Artis, op kantoor.’ Na drie jaar komt er een plekje vrij als dierenverzorger in het aquarium ‘Tijdens je studie leer je heel veel, maar het praktische natuurlijk niet. Hier kon ik in levenden lijve ondervinden: hoe ga je nou met zo’n dier om, wat heeft het nodig.’
Nieuwsgierig
Een hoogtepunt is voor Huiberse het uitzetten van de vissen in hun nieuwe thuis. Eerst gaan ze een tijdje in quarantaine – dat is niet zo dramatisch als het klinkt, ze verblijven in een aquarium dat minder mooi is aangekleed. ‘Als er dan geen ziektes zijn uitgebroken, worden ze uitgezet in hun nieuwe aquarium.’ De ogen van Huiberse lichten op. ‘Ik ben bioloog. Dus ik kijk niet alleen naar hoe mooi een vis is, maar voornamelijk naar het gedrag. Als je ze loslaat, zie je dat de vissen gaan ontdekken hoe hun nieuwe leefomgeving eruitziet. Dat onderzoekende, dat vind ik echt heel mooi.’
Sommige vissen zijn wat angstiger dan anderen, legt hij uit. ‘Het zijn prooidieren, die schieten meteen weg en verstoppen zich. Ze weten natuurlijk niet waar ze zijn. Maar anderen zijn juist supernieuwsgierig, die gaan meteen alles af.’ Zoals bijvoorbeeld de koffervissen: ‘Het is niet zozeer dat die mensaanhankelijk zijn, maar ze vinden het bijzonder als er opeens iemand voor het aquarium staat.’ Je hebt best veel intelligente dieren ertussen zitten, zegt Huiberse. ‘Zelf vind ik het het leukste om ze te monitoren terwijl ze in het aquarium zitten.’
Van oudsher heeft Artis een sterke verbintenis met de UvA. ‘Die is een beetje verwaterd,’ zegt Huiberse. ‘Maar die proberen we nu weer op te poetsen en actief te houden. Ik vind het erg leuk dat ik hier nu mensen tegenkom waar ik les van heb gehad en waar ik nu op een andere manier mee samenwerk.’ Wat Huiberse betreft wordt die verbintenis alleen maar versterkt. Bijvoorbeeld met het zeegrasproject. Onderzoekers van de UvA en Wageningen Universiteit hebben dit kwetsbare plantje van de Nederlandse Cariben gehaald en in de aquaria geplant. Zeegras is onder meer cruciaal voor de gezondheid van koraalriffen en dient als kraamkamer voor vissen. Huiberse is er hartstikke blij mee: ‘Het is een plantje dat voor bezoekers misschien niet zo interessant is, maar voor ons des te meer.’
