Deze UvA-student maakte een tentoonstelling over het Iraanse vrouwenverzet
In het Verzetsmuseum is een tentoonstelling te zien over het Iraanse vrouwenverzet. Lou Steiner (28), masterstudent publieksgeschiedenis aan de UvA, was projectleider van de tentoonstelling en vertelt over het belang van hun verhalen en wanneer de actualiteit je inhaalt.
Nika Shakarami uit Iran is 16 als ze op straat meedoet met een protest en haar hijab verbrandt. Later die dag stuurt ze een vriendin bericht dat de veiligheidstroepen achter haar aan zitten, en verdwijnt ze. Negen dagen later wordt ze onderaan een gebouw gevonden. Vermoord door het Iraanse regime, al zegt die dat het zelfmoord is. Tientallen mensen komen naar haar graf om te protesteren en te zingen.
Het is één van de verhalen uit de tentoonstelling Woman, Life, Freedom – Iraans vrouwenverzet, die het meest indruk heeft gemaakt op Lou Steiner, masterstudent publieksgeschiedenis en junior conservator tentoonstellingen. Ze begon bij de tentoonstelling als stagiair. ‘Dit was één van de eerste verhalen die ik heb uitgezocht en opgetekend. Nika was zó jong. Ik heb ook filmpjes van haar met haar vriendinnen gezien, waar ze liedjes zingen. Dit zijn gewoon meiden zoals jij en ik.’
Keuzevrijheid en gelijkheid
De tentoonstelling in het Verzetsmuseum focust zich op het Iraanse vrouwenverzet, die een lange geschiedenis kent terug gaat tot de 19e eeuw. Met als ijkpunt september 2022. In dat jaar werd Mahsa Amini op 22-jarige leeftijd doodgeslagen door de Zedenpolitie omdat ze haar hoofddoek niet goed gedragen zou hebben. Het was voor de inwoners van Iran de druppel die de emmer deed overlopen en die een massale golf van protesten inluidde. Met de Perzische leus Zan, Zendegī, Āzādī, in het Engels woman, life, freedom, gingen vrouwen, maar ook mannen, en andere onderdrukte groepen de straat op, om te protesteren en hun stem te laten horen. Ze eisen keuzevrijheid, om wel of geen hoofddoek te dragen, openlijk relaties te kunnen hebben met mensen van hetzelfde geslacht, om in het openbaar te dansen en zingen. Ze eisen gelijkheid, tussen mannen en vrouwen, maar ook voor etnische minderheden en verschillende klassen. ‘Basale dingen, maar daar kunnen zij voor worden gearresteerd en zelf geëxecuteerd,’ legt Lou uit. Iran is het land met het hoogste executiecijfer. ‘De mensen die de straat op gaan weten dat de kans groot is dat ze nooit meer thuis komen. Sommigen hebben bij de huidige protesten hun testament in hun zak, voor het geval dat. Zo groot is die woede en wanhoop.’
In samenwerking met de tentoonstelling over de Woman, Life, Freedom-beweging in Iran wordt op 10, 11 en 12 april in Kriterion het Petals Film Festival georganiseerd. Verspreid over de drie dagen worden er films vertoond die, net als de tentoonstelling, de veerkracht van vrouwen in Iran laten zien. Het is een afwisseling van oude en nieuwe films, van de jaren ’60 tot nu.
Hier kan je een kaartje kopen en het programma zien. Als je ook de tentoonstelling bezoekt, krijg je korting.
Blue girl
Lou kwam binnen bij de tentoonstelling als stagiair vanuit haar MA Publieksgeschiedenis, en werd vervolgens junior conservator en projectleider van deze tentoonstelling. Ze is bij vrijwel het hele proces betrokken geweest. Haar werk bestond onder andere uit het verzamelen, selecteren en opschrijven van de individuele verhalen. ‘Je verdiept je echt in zo’n verhaal, je leert iemand kennen. Daar kon ik wel aangedaan van raken.’
Ze noemt het verhaal van Sahar Khodayari, ook bekend als de Blue Girl. In 2019 werd Sahar opgepakt toen ze, verkleed als man, probeerde naar een wedstrijd van haar favoriete voetbalclub te gaan. Vrouwen zijn niet toegestaan in het voetbalstadion. Na de rechtszaak, waar ze tot zes maanden gevangenisstraf kreeg, zette ze zichzelf voor het gerechtshof in brand en overleed. ‘De vrouwen zijn zo klaar met onderdrukking, de verhalen die je leest zijn verschrikkelijk. Tegelijkertijd zijn deze vrouwen niet zielig’, benadrukt Lou. ‘Ik probeerde me tijdens het proces juist te verbinden met hun moed.’
De master publieksgeschiedenis gaat over de alledaagse omgang met het verleden en de vele manieren waarop geschiedenis aan een breed publiek wordt gepresenteerd. Verhalen kennen veel verschillende perspectieven. Bij Woman Life Freedom zijn daar bewuste keuzes over gemaakt. ‘Geschiedenis wordt vaak vanuit de machthebbers vertelt,’ legt Lou uit. ‘Daarom zie je op de tentoonstelling weinig over de ayatollah, we focussen juist op de vrouwen en de andere onderdrukte groepen.’
Lange arm
Belangrijk bij het maken van de tentoonstelling was de adviesgroep met vrouwen uit de Iraanse diaspora: ‘een groep vol powervrouwen.’ Op twee vrouwen na, journalist en vrouwenrechtenactivist Mansoureh Shojaee en PHD-kandidaat aan Universiteit Utrecht Nilou Yekta, is de groep anoniem gebleven, vanwege hun veiligheid. ‘Zelf had ik dat van tevoren onderschat, hoe ver de lange arm van het Iraanse regime reikt,’ zegt Lou daarover. ‘Voor hen, en voor hun familie die nog in Iran zit. Je verbinden aan een tentoonstelling met deze naam is zo risicovol, maar het is zo belangrijk om dit verhaal te vertellen.’
Samenwerking met Amnesty
Soms word je ingehaald door de actualiteit. In februari, rond de opening van de tentoonstelling, vielen Israël en de VS Iran aan en werd Ayatollah Khamenei gedood. Protesten dit jaar werden harder neergeslagen dan ooit. Eén van de kunstenaars uit de tentoonstelling werd tijdens de recente protesten opgepakt. ‘Zij is ook een goede vriendin van een vrouw uit de adviesgroep, ze is ’s nachts uit haar huis gehaald. We hebben gelukkig gehoord dat ze inmiddels vrij is, maar dat is wel heel heftig.’
Daar moesten ze wat mee, maar ja, ‘zo’n tentoonstelling staat al.’ Uiteindelijk is de keuze gemakt om aan de video aan het begin van de tentoonstelling een fragment toe te voegen, met duiding – bij grote ontwikkelingen kunnen daar dingen aangepast of toegevoegd worden. De tentoonstelling eindigt met een prikbord, waar ze elke dag nieuwe krantenartikelen en sociale mediaposts ophangen. ‘We hebben ook een hele mooie samenwerking met Amnesty. Je kan aan het eind van de tentoonstelling een petitie ondertekenen en zij houden ons op de hoogte over nieuwe arrestaties in Iran, en acties en petities van Amnesty om zo samen op te blijven komen voor de mensen in Iran.’
De tentoonstelling Woman, Life, Freedom – Iraans vrouwenverzet is tot en met 26 augustus 2026 te zien in het Verzetsmuseum.
