‘De Februaristaking van 1941 wordt te veel gepresenteerd als spontane volksopstand’
De Februaristaking van 1941 was een grootschalig protest in Amsterdam tegen de Jodenvervolging door de nazi's. Vandaag, 25 februari, is de staking precies 85 jaar geleden. De UvA-afdeling van de Communistische Jongerenbeweging organiseert een herdenking. Vijf vragen aan UvA-communist en promovendus Martijn*.
Martijn, help even. De Februaristaking van 1941. Hoe zat dat ook al weer?
‘Nederland was toen bijna een jaar bezet door de nazi’s en dat betekende onder meer steeds meer uitsluiting van Joden uit het openbare leven en razzia’s, maar ook (fabrieks)arbeiders die het steeds slechter kregen en dwangarbeid moesten verrichten in Duitsland. De directe aanleiding voor de staking waren de razzia's op 22 en 23 februari 1941, waarbij 425 Joodse mannen werden opgepakt op en rond het Jonas Daniël Meijerplein in Amsterdam en afgevoerd naar concentratiekampen. De staking verspreidde zich ook door de rest van Nederland, waarbij er ook gevechten uitbraken met de ordetroepen van de NSB. Uiteindelijk deden er honderdduizenden mensen aan mee.’
De staking lijkt weinig effect te hebben gehad toch? Daarna begonnen de razzia’s en deportaties pas echt.
‘Dat is waar, maar een groot gevolg van de staking was wél dat er een sfeer ontstond van “Wij pikken deze bezetting niet”. Het ging er ook om het politieke punt te maken dat Nederland niet wilde samenwerken met de nazi’s. De staking was eigenlijk het startschot van het (ondergrondse) verzet.’
Waarom vinden jullie het als communistische jongeren belangrijk om hier aandacht aan te schenken?
‘De staking werd uitgeroepen en georganiseerd door de (toen) illegale Communistische Partij Nederland (CPN). De staking wordt vaak gepresenteerd als een spontane volksopstand tegen de nazi’s, maar het is veel meer dan dat. Het kapitalisme speelde een belangrijke rol bij de opkomst van het fascisme en faciliteerde het fascisme ook: het (groot)kapitaal en de industrie zagen het fascisme als middel om hun (financiële) belangen te beschermen. Wij willen daar, ook in deze tijd, lessen uit trekken. Omdat wij het breder trekken dan alleen de Februaristaking, organiseren wij ook een aparte herdenking, los van de herdenking die door de gemeente vandaag wordt georganiseerd.’
Hoe kijken jullie naar communistische regimes van vandaag de dag. Ik noem Cuba, dat in diepe armoede verkeert.
‘Cuba staat er inderdaad slecht voor, maar dat heeft vooral te maken met de Amerikaanse politiek die het Cubaanse communisme de nek wil omdraaien en sancties en blokkades organiseert. Het idee van het communisme, zoals je dat zag in de voormalige Sovjet-Unie, heeft zeker voordelen ten opzichte van het kapitalisme, dat winst op korte termijn centraal stelt. Het communistische systeem kijkt naar wat mensen nodig hebben in hun leven – zoals goed onderwijs voor iedereen – en maakt daar een plan voor.’
Zaterdag houden jullie een herdenking van de Februaristaking. Wat kunnen we daar verwachten?
‘Een panelgesprek over vakbondswerk met FNV, Asva, SRVU en de Commissie bedrijven- en vakbondswerk van de Nieuwe Communistische Partij Nederland. Daarnaast onder meer bijdragen van de Communistische Partij van Soedan en van de Cubaanse Ambassade in Nederland.’
De door de Communistische Jongerenbeweging georganiseerde herdenking van de Februaristaking vindt komende zaterdag 28 februari plaats van 13-16 uur in de Zuiderkerk, Zuiderkerkhof 72 Amsterdam.
*Op zijn verzoek heeft de redactie alleen een voornaam Martijn gebruikt wegens gevreesde doxing. Zijn achternaam en zijn promotieplek aan de UvA zijn bij de redactie bekend en gecontroleerd.
