Breken met je familie? ‘Je familie is een cocktail, je moet zelf bepalen of je hem lekker vindt’
Breken met je familie. Doe je dat? En zo ja, wanneer? UvA-alumnus psychologie, journalist en ervaringsdeskundige Haroon Ali schreef er een boek over. Het blijft toch je familie? is nadrukkelijk géén handleiding maar een aansporing om het concept ‘familie’ nog eens grondig tegen het licht te houden.
Tijdens het korte telefoongesprek met UvA-alumnus Haroon Ali om een dag af te spreken voor het interview excuseert hij zich even. De dierenarts belt namelijk over zijn hond. Later vallen de puzzelstukjes in elkaar. De hond maakt samen met de vriend van Haroon deel uit van het kerngezin, het warme thuis dat hij creëerde omdat hij dat in zijn ouderlijke huis miste.
Familie is maar net wat je ervan maakt, lijkt Haroon te willen zeggen in zijn nieuwe boek Het blijft toch je familie?, waar hij samen met onder meer een bioloog, filosoof, dominee en rouwdeskundige het concept ‘familie’ op de snijtafel legt. Vertrekpunt van het boek zijn zijn eigen ervaringen met zijn gebrouilleerde Pakistaans-Nederlandse familie, maar in het boek komen ook andere ervaringsdeskundigen en behandelend psychologen aan het woord.
Dinsdagavond 25 november om 20.00 uur presenteert Haroon Ali zijn boek Het blijft toch je familie bij academisch-cultureel debatcentrum Spui25. Daar gaat hij in gesprek met collega-schrijvers Malou Holshuijsen en Abbie Chalgoum over complexe familiebanden. Wegens de grote belangstelling is het evenement verplaatst naar de Aula, Oude Lutherse Kerk. Aanmelden kan hier.
Haroon, waarom wilde je dit boek schrijven?
‘Ik kom zelf uit een nogal versplinterd gezin dus ik heb een persoonlijke fascinatie met het onderwerp. Precies een jaar geleden ontdekte ik dat er in Amerika veel over familiebreuken werd geschreven. Met name millennials (geboren tussen 1981 en 1996 red.) en gen z’ers (geboren tussen 1997 en 2012 red.) zouden het sneller “uitmaken met hun ouders” omdat ze eerder hun grenzen aangeven of hun mentale gezondheid willen beschermen. Ik vond dat daar een oordeel in zat. Alsof je die beslissing heel makkelijk maakt en of de jongere generaties overgevoelig zouden zijn. Dat was voor mij reden om dieper in het onderwerp te duiken. Ik wilde uitzoeken waarom mensen breken met hun familie en laten zien dat er heel veel gevallen zijn waarin dat heel begrijpelijk is.’
Waarom heerst er een taboe op breken met je familie?
‘Omdat we zoveel waarde toekennen aan familie. Je deelt een genetische band, maar daar hangen ook allerlei ideeën aan zoals dat je voor elkaar moet zorgen en samen de kerst doorbrengt. Heel veel is ons aangepraat. Familie is heel vormend, maar óók op een slechte manier. Het is niet dat ik met dit boek wil zeggen, breek vooral met je familie, maar het is wel zo dat het nu eenmaal heel veel gebeurt.’
Hoe vaak komt het eigenlijk voor?
‘Dat is lastig te zeggen. Hier en daar zijn er wat onderzoeken gedaan. Maar dat zijn vaak verouderde cijfers en het is appels met peren vergelijken. Onderzoek je alleen het kerngezin, of ook een breuk in de bredere familie of in een samengesteld gezin? En wat versta je onder breken: elkaar een jaar niet zien, of nooit meer zien? De percentages lopen heel erg uiteen van een paar procent tot soms wel tien, twintig of dertig procent. Maar bijna iedereen met wie ik sprak, kan erover meepraten. Er zijn weinig families die perfect en vlekkeloos zijn.’
Klopt het dat familierelaties vandaag de dag vaker toxisch zijn dan vroeger?
‘Nee, we praten er alleen meer en anders over. Met name gen z’ers gebruiken vaker psychologische taal en labels zoals ADHD en autisme om zichzelf en anderen te duiden. “Toxic” is ook zo’n label dat veel wordt gebruikt om ongezonde relaties mee te omschrijven, ook al is dat geen erkende term. Ik denk dat het goed is dat jongeren meer taal voorhanden hebben, maar dat helpt vaak niet in het gesprek met hun ouders, omdat die vaak niet begrijpen, of willen begrijpen waar jongeren het over hebben. Een woord als “toxic” kan onnodig tussen mensen in komen te staan, wat het conflict vaak alleen maar erger maakt.’
Is het gebruik van die psychologische taal eigenlijk een goede ontwikkeling?
‘Ik denk wel dat het goed is dat jongeren zich bewust zijn van psychologische problemen. Ouders uit voorgaande generaties deden niets met hun psychische problemen, maar reageerden dat wel af op hun kinderen.’
Breken jongeren daarom nu vaker met hun ouders dan vroeger?
‘Dat kun je niet concluderen, omdat er weinig harde data is en weinig langetermijnonderzoek naar die breuken.’
Wanneer is breken met je familie een goede keuze?
‘Daar wil ik geen oordeel over geven. Je kunt leed namelijk niet met elkaar vergelijken. Wel is het zo dat wanneer iemand slachtoffer is geworden van fysiek of seksueel misbruik, de buitenwereld het begrijpelijk vindt dat je de dader niet meer wilt zien. Bij emotionele verwaarlozing en manipulatie wordt dat begrip al lastiger, omdat dat minder tastbaar is. Maar ook daar kan iemand volledig aan onderdoor gaan. Dat vind ik net zo goed een valide reden om afstand te nemen van je familie. En zo zijn er meer redenen. De buitenwereld ziet vaak maar een fractie van wat zich binnen een familie afspeelt.’
Maar er zijn dus geen categorieën wanneer breken verantwoord is?
‘Nee, het is ook geen boek met do’s en don’ts, dat zou ook raar zijn. Elke familiesituatie is anders. Als je dit boek leest en je hebt zelf een rotfamilie, dan zit er vast iets in waarin je herkenning vindt. En dat kan helpen om vervolgens zelf na te denken over wat je dan moet doen.’
Heb je een tip voor studenten die twijfelen of ze moeten breken met een familielid?
‘Mijn advies zou zijn, probeer toch een keer een moeilijk gesprek te voeren met die persoon waarin je uitlegt wat je grenzen zijn. En zoek hulp bij een professional. Als je besluit het contact te verbreken, maak dat dan kenbaar aan diegene, bijvoorbeeld via een brief.’
‘Dat is dan toch weer een soort advies, haha. Ik merk dat je erg zoekende bent naar houvast. En ik zoek ook naar ankerpunten. We zouden allemaal wel duidelijke handvaten willen over hoe we met familie om moet gaan. Maar het onderwerp is zo persoonlijk en gevoelig: een handleiding voor familiebreuken bestaat gewoon niet. Dat zou ook niet ethisch zijn. Een familie is net een cocktail met een combinatie van ingrediënten. En al die ingrediënten heb ik proberen te benoemen in dit boek. Dat is dus voor iedereen een andere cocktail. Je moet zelf bedenken wat er in jouw cocktail zit en of je dat dan lekker vindt of niet.’
Dan toch nog één vraag, heb je een tip voor de kerst?
‘Het zijn voor mij altijd megabeladen dagen. Er is overal druk om aan familie-verplichtingen te voldoen. Druk om tijd, energie en geld te steken in kerstfeesten, cadeaus, etentjes, koken: het is een snelkookpan voor spanningen. Wat ik vaak doe is alle worst case scenario’s van tevoren al bedenken, dan kan het alleen maar meevallen – al is dat niet per se gezond. Of spreek van tevoren af met jezelf: als conflicten teveel uit de hand lopen, vertrek ik. Als je familie je heel ongelukkig maakt, probeer rond de feestdagen dan ook gewoon de mensen op te zoeken bij wie je je goed voelt, waar je je eigen tradities mee maakt. Ik denk wel dat je moet voorkomen dat je de feestdagen alleen doorbrengt. Dus probeer er het beste van te maken. En dan wordt het vanzelf weer januari.’
Haroon Ali, Het blijft toch je familie. Eerste hulp bij gezinsbreuken. (De Bezige Bij, 2025). ISBN 978 94 031 36 745 Prijs: € 19,99
