Van Accra tot Amsterdam: Afrikaanse UvA-promovendi slaan brug tussen continenten
De komende jaren gaan 51 promovendi onderzoek doen naar klimaatmaatverandering, betaalbare gezondheidszorg en schoon drinkwater in Afrika. Daarmee wil het GROW-onderzoeksprogramma de kloof tussen Nederland en Afrika verkleinen. Vier vragen aan de Ghanese Patrick Arhin en Zimbabwaanse Armstrong Mudzengerere die promoveren aan de UvA.
Waarom is het belangrijk dat Afrikaanse wetenschappers onderzoek leiden naar kwesties die Afrika aangaan?
Arhin: ‘Afrika staat voor enorme uitdagingen, zoals klimaatverandering, verdreven gemeenschappen en schoon drinkwater. Afrikaanse geleerden moeten niet alleen worden uitgenodigd bij globale discussies, maar ze moeten ook de hoofdrol spelen. Het Globale Zuiden lijdt het meest onder broeikasgassen geproduceerd in het Globale Noorden. Beleidsmakers missen vaak de kennis over de situatie in Afrika. Samenwerking met Afrikaanse wetenschappers leidt tot beter begrip van wat werkelijk het probleem is.’
Klimaatverandering, de energietransitie en natuurbescherming – het zijn enkele van de thema’s waar 51 promovendi zich de komende jaren over buigen binnen het Graduate Research on Worldwide Challenges (GROW) programma aansluitend op de Sustainable Development Goals van de VN. In samenwerking met 22 Afrikaanse universiteiten, zeventien maatschappelijke organisaties en vijf Nederlandse universiteiten, waaronder de Universiteit van Amsterdam, zou dit project niet alleen wetenschappelijk bijdragen, maar ook aan praktische oplossingen voor en met het Afrikaanse continent.
Arhin: ‘Afrikaanse wetenschappers begrijpen de lokale gemeenschappen en overheidsstructuur. In sommige plattelandsgemeenschappen vereisen de gebruiken dat je, voordat je als buitenlander de gemeenschap binnenkomt en een activiteit onderneemt, toestemming moet vragen aan het stamhoofd. Het perspectief tussen wetenschappers verschilt ook: een Westerse onderzoeker die de Afrikaanse context niet kent, ziet een kind dat in het weekend op het land werkt misschien als kinderarbeid, terwijl dit in Afrika anders wordt gezien. Door samen te werken aan échte problemen, zoals gedwongen verhuizing als gevolg van mijnbouw, kunnen we gerichter oplossingen vinden.’
Waarom worden Afrikaanse promovendi in Nederland aangesteld om onderzoek te doen naar uitdagingen in Afrika?
Arhin: ‘Nederland staat bekend om haar academische instituten en onderzoek. Daarnaast zijn er in Amsterdam meer faciliteiten en financiën voor ons onderzoek. Ook brengen wij een beter begrip van Afrikaanse problemen naar Nederland. Het wederzijdse uitwisselingsproces is een win-win situatie.’
Wat kunnen we in Nederland van Afrika leren en andersom?
Mudzengerere: ‘In Afrika is de relatie tussen mensen en de natuur diepgeworteld in de filosofie van Ubuntu, die onderlinge verbondenheid, respect en harmonie binnen de bredere aardse gemeenschap benadrukt. Dit perspectief bevordert een gevoel van verantwoordelijkheid ten opzichte van natuurlijke hulpbronnen, waarbij bomen, rivieren en land niet zomaar als handelswaar wordt gezien. Deze natuurlijke hulpbronnen worden volgens de Ubuntu filosofie gezien als integrale onderdelen van een gedeeld bestaan die gekoesterd en bewaard moeten worden voor toekomstige generaties. Dit perspectief kan mondiaal ontwikkelingsbeleid helpen om te reflecteren over het gebruik van natuurlijke hulpbronnen.’
Arhin: ‘Ik ben opgegroeid in een plattelandsgemeenschap in Ghana. We merkten hoe onze waterbronnen vroeger schoner waren, maar nu kunnen we niet eens meer hier van drinken. Dit is vreemd in een tijdperk waarin we veel wetenschappelijke kennis hebben, maar ons milieu blijft verslechteren. Vissen werd in bepaalde rivieren als taboe beschouwd en waren er bepaalde dagen waarop het volgens inheemse kennis verboden was om naar deze rivieren te gaan. Deze culturele gebruiken speelden een belangrijke rol in het behoud van onze natuur en de ecologische balans.’
Mudzengerere: ‘We moeten praten over hoe inheemse kennis moet worden geïntegreerd in beleidsvorming om sociale rechtvaardigheid te bevorderen. In Zimbabwe hebben we 'indaba', traditionele bijeenkomsten voor dialoog en consensusvorming. Indaba zou gebruikt kunnen worden voor inclusieve besluitvorming met de lokale gemeenschappen. Buitenlandse bedrijven in Afrika zouden indaba kunnen overnemen om de betrokkenheid van de gemeenschap te verbeteren en ervoor te zorgen dat de lokale stem de praktijk bepaalt.’
Arhin: ‘Ik zie dat in Nederland studenten een nauwere band hebben met hun professoren; in Nederland is er nauwelijks hiërarchie tussen de twee. In Afrika bestaat deze kloof soms wel, daar is er soms een enorme kloof tussen studenten en professoren. In Nederland zie ik het tegenovergestelde en ik hoop dit over te nemen als ik hoogleraar word.’
Wat levert jullie PhD in Amsterdam op voor Afrika?
Arhin: ‘Dit project draait om samenwerking met lokale organisaties in Ghana, niet alleen om publicaties van artikelen. Ik doe onderzoek naar de machtsverdeling en onderhandelingen tussen lithiummijnbouwbedrijven en de lokale bevolking die wordt geraakt door die mijnbouw in Ghana. Mijn bevindingen zullen lokale organisaties versterken.’
Mudzengerere: ‘In dit project onderzoek ik de politieke economie van buitenlandse investeringen in lithiummijnen in Zimbabwe om de sociale rechtvaardigheid te verbeteren. We moeten het perspectief van het Globale Zuiden meenemen in de groene transitie. Daarom is de dekolonisatie van kennissystemen erg belangrijk. Momenteel worden deze gedomineerd door machtsstructuren in het Globale Noorden. We bereiken dit door de drie I's van het GROW-programma: interdisciplinaire, intersectorale en internationale benaderingen. Het programma maakt de symbiose van wetenschappelijke en lokale kennis mogelijk en versterkt de stemmen van lokale gemeenschappen.’
Arhin: ‘Het GROW-programma is erop gericht om samen te werken met lokale organisaties die gespecialiseerd zijn in het maken van een lokale impact. Deze organisaties zullen mijn bevindingen meenemen in hun werk. We doen altijd ons best om ons onderzoek zo praktisch mogelijk te maken en ons niet alleen te richten op het publiceren van artikelen.’
