Frederik Ruysch (1685): de macabere anatoom die menselijke en dierlijke resten tentoonstelde
In de zesde aflevering van De Illustere Universiteit duiken we in het leven van een van de beroemdste anatomen van de 17e eeuw: Frederik Ruysch (1638-1731). Hij stond bekend om zijn macabere manier van het prepareren van het menselijk lichaam. Maar wat weinig mensen weten is dat deze geleerde ook een uitmuntende kennis had van planten, de botanie. En juist met die expertise was hij verbonden aan het Athenaeum Illustre.
Frederik Ruysch (1638-1731) was in zijn jonge jaren geboeid met de geneeskrachtige werking van planten. Het is dan ook niet verassend dat hij zijn carrière startte als apotheker in Den Haag in 1661. Al snel kwam hij in opspraak door het openen van zijn winkel zonder diploma. Door zijn vastberadenheid behaalde hij nog datzelfde jaar zijn apothekersexamen en zette zijn praktijk voort. Tegelijkertijd groeide zijn fascinatie voor het menselijk lichaam, waardoor hij in Leiden geneeskunde ging studeren. Ruysch maakte daar naam als anatoom en toonde zich meester in de ontleedkunde, nog voordat hij officieel doctor werd, destijds geen uitzondering.
In Amsterdam gaf Ruysch vanaf 1666 anatomielessen in het beroemde Theatrum Anatomicum aan de Waag. Twee jaar later, op zijn dertigste, volgde een hoogleraarschap in de geneeskunde. En daarnaast opende hij een museum aan huis, op de Bloemgracht, waar hij duizenden objecten tentoonstelde: van schelpen en koralen tot skeletten en stolpen met opgezette menselijke resten. De macabere opstelling van zijn preparaten trok bezoekers van over de hele wereld, waaronder tsaar Peter de Grote uit Rusland, die een groot deel van zijn collectie kocht.
Maar Ruysch bleef zijn eerste liefde, de botanie, koesteren. Zijn plantenkennis gebruikte hij namelijk in zijn werk als anatoom. Zo kon hij de geheime wasachtige vloeistof waarmee hij lichaamsdelen injecteerde, de liquor balsamicus, verder perfectioneren. Dat leverde ongeëvenaarde resultaten op: nog nooit konden lichamen zo goed bewaard blijven. In 1685 werd hij hoogleraar in de plantkunde aan het Athenaeum Illustre, waar hij tot zijn dood studenten in de nieuwe botanische tuin, de Hortus Botanicus, college gaf over geneeskrachtige planten en kruiden.
De zesde aflevering van De Illustere Universiteit is vanaf nu te beluisteren op Spotify.
