UvA-onderzoekers schrijven routekaart voor Nederlands-Colombiaanse klimaattop
Dit weekend komen zo’n vijftig landen bij elkaar tijdens de Nederlands-Colombiaanse klimaattop in Santa Marta, Colombia. De eerste top die volledig in het teken staat van het afstappen van olie, kolen en gas. Een beleidsadvies van twaalf UvA-onderzoekers moet daar handen en voeten aan geven. Hoe groot is de kans van slagen?
Het klinkt wat surrealistisch: een klimaattop georganiseerd door Nederland en Colombia. Maar Colombia is een van de grootste steenkoolexporteurs ter wereld. Van 24 tot en met 29 april komen vijftig landen bijeen in Santa Marta, Colombia.
De top, die ontstond uit frustratie over de mislukte 30ste klimaattop in Belém, zet het afstappen van fossiele brandstoffen nu wel bovenaan de agenda. En ook hoe het stoppen met fossiele brandstoffen dan precies in z’n werk zou gaan – een punt waar op de klimaattop in Brazilië weinig vooruitgang geboekt werd. UvA-onderzoekers van klimaatinstituut Seven schreven een beleidsadvies voor de top met concrete maatregelen om naar een fossielvrije wereld te komen. Een gesprek met hoofdauteur en UvA-jurist Margaretha Wewerinke-Singh.
Het voelt als de ‘zoveelste’ klimaatconferentie. Wat is er nu anders?
‘De kern van het klimaatprobleem – afstappen van fossiele brandstoffen – is nu eindelijk het onderwerp van de top. Dat is decennialang niet het geval geweest. Zelfs in het Klimaatakkoord van Parijs gaat het over het terugdringen van emissies en niet over het stoppen van fossiele brandstoffen.’
‘En sinds het advies van het Internationaal Gerechtshof in 2025, dat duidelijk maakt dat landen aansprakelijk kunnen worden gesteld voor het veroorzaken van klimaatschade als zij onvoldoende hebben gedaan om zulke schade te voorkomen, is de juridische basis om klimaatverandering tegen te gaan sterker dan ooit.’
Waarom wil Nederland deze klimaattop organiseren? Nederland staat zelf niet bepaald bekend om het ambitieuze klimaatbeleid en is ook nog niet afgestapt van fossiele subsidies.
‘Je kunt het hypocriet noemen, omdat Nederland zelf nog afhankelijk is van gas en veel meer zou kunnen doen om de transitie te versnellen. Maar je kunt er ook op een andere manier naar kijken. Nederland hoeft zelf niet per se perfect te zijn om politiek leiderschap te kunnen tonen. Klimaatverandering is een systemisch probleem dat internationale samenwerking vereist. Daarom is het belangrijk dat een land als Nederland zijn kennis inzet om bij te dragen aan oplossingen om het systeem te hervormen.’
Hoe gaat Nederland dat doen?
‘Daarover gaat ons beleidsadvies “A Fair Fossil Fuel Phase-Out Is Feasible”. Besluiten om te stoppen met fossiele brandstoffen is een ding, maar je moet ook weten hoe je dat gaat doen. Daarvoor hebben we samengewerkt met verschillende disciplines – internationaal recht, natuur- en sociale wetenschappen en economie – om discussies die vaak apart worden gevoerd samen te brengen.’
‘En dan blijkt: stoppen met fossiele brandstoffen is geen utopie maar economisch en praktisch haalbaar. Daarbij houden we ook rekening met klimaatrechtvaardigheid, hoogleraar Joyeeta Gupta laat zien dat er maar een klein aandeel van de totale kosten om over te stappen naar duurzame energiebronnen nodig is om te voorzien in de basisbehoeften van de armsten. Veel maatregelen komen namelijk op het bord van landen in het mondiale zuiden: 78 procent van de fossiele voorraden wereldwijd bevindt zich daar. Alleen daarom al moet je er in de onderhandelingen voor zorgen dat die landen kunnen meebewegen.’
Welke concrete maatregelen volgen uit dat beleidsadvies?
‘We stellen zes maatregelen voor. Ten eerste moeten er afspraken komen over het stoppen van nieuwe winning van fossiele brandstoffen en het afbouwen van de bestaande productie. Ook moet het investeringsrecht hervormd worden. Dat recht beschermt bedrijven die investeren in de fossiele industrie waardoor de staat nu moet compenseren voor klimaatbeleid, terwijl deze bedrijven juist zouden moeten betalen voor de schade die zij aanrichten aan het milieu. Ten derde moete subsidies voor fossiele brandstoffen ingezet worden voor schone energie en sociale bescherming. Ook moet er financiële ondersteuning komen voor het mondiale zuiden, maatregelen die de toegang tot en betaalbaarheid van energie beschermen zodat kwetsbare mensen niet de dupe worden van de energietransitie, en er moet inspraak komen van werknemers, inheemse volkeren en getroffen gemeenschappen.’
Hoeveel gaat dit kosten?
‘De benodigde financiering voor het mondiale zuiden gaat richting de 1 biljoen euro (dat zijn 12 nullen red.) jaarlijks en stijgt naar 1,3 biljoen in 2035. Dat hoeven de landen niet allemaal zelf op te hoesten, dat geld kun je ook op een andere manier inzamelen, een herbestemming van fossiele subsidies zou bijvoorbeeld een logische stap zijn.’
Hoe groot is de kans dat dit advies ondertekend gaat worden op de klimaattop?
‘Het is een onafhankelijk advies en is niet bedoeld als slotverklaring. Bovendien is deze Colombiaans-Nederlandse klimaattop geen onderdeel van de klimaatonderhandelingen onder de klimaatverdragen van de VN, dat is het verschil met de COPs. Deze bijeenkomst leidt dus niet tot een gedragsmandaat maar is een politiek initiatief van landen die hier vrijwillig aan deelnemen.’
Wat is het doel van de top?
‘Het eerste doel van deze top is om een coalitie te vormen tussen de deelnemende landen. En het gesprek te voeren over de roadmap, die Brazilië op de laatste klimaattop al wilde afspreken – hoe we die precies gaan vormgeven. Er wordt ook gesproken over een nieuw verdrag, maar hiervoor is momenteel nog relatief weinig draagvlak.’
Wanneer is de klimaattop volgens jou een succes?
‘Als er afspraken komen voor een coalitie met gezamenlijke doelen, waarin het grootste deel van de beleidsadviezen die wij als essentieel zien is opgenomen.’
En denk je dat dat gaat lukken?
‘Het gaat om een groep landen met politieke wil, ze doen dit vrijwillig dus wat dat betreft moet er wat uitkomen.’
