Een groene chemie startup oprichten is niet gemakkelijk, maar het kan wél, zegt deze UvA-hoogleraar
De chemische industrie in Nederland is gebaat bij meer groene startups in de chemie, stelt UvA-hoogleraar Gadi Rothenberg. Hij schreef er een studieboek over met persoonlijke verhalen om studenten te inspireren een eigen startup te beginnen. ‘Een eigen bedrijf opzetten is bovendien ontzettend leuk.’
Gadi Rothenberg, UvA-hoogleraar heterogene katalyse en duurzame chemie, zou een boek vol kunnen schrijven over zijn eigen ervaringen in het oprichten van chemiestartups. Samen met de onlangs overleden chemicus en rock-‘n-roll muzikant Albert Alberts ontdekte hij in 2011 per toeval het bioplastic Glycix, een biologisch plastic dat – in tegenstelling tot de meeste plastics – binnen enkele jaren afbreekt. Het materiaal bleek het meest geschikt voor bouwmaterialen, maar ook de stoelen in zijn kantoor zijn ervan gemaakt, net als de plantenpotten die nog altijd verkocht worden bij Ikea.
Toch passeren in Rothenbergs nieuwe studieboek Innovation Management in Sustainable Chemistry ook vele andere persoonlijke verhalen de revue. Zo vertelt Tom van Aken over de oprichting van bioplasticfabriek Avantium, komt UvA-alumnus en octrooigemachtigde Lilian Hesselink aan het woord over patenten en is er een spoedcursus startkapitaal aantrekken van Peter van Gelderen, partner bij investeringsfonds Icos Capital.
Waarom wilde u dit studieboek schrijven?
‘Ik wilde een boek schrijven dat leest als een roman en antwoord geeft op de vragen van studenten. Een boek dat studenten aanmoedigt om zelf een chemische startup op te richten. In de VS wil de helft van de studenten een startup oprichten, in Nederland wil twee op de honderd studenten dat. Dat wil ik veranderen. Bovendien is een eigen bedrijf oprichten ontzettend leuk én goed voor je persoonlijke ontwikkeling.’
Hoe herken je een goed idee voor een duurzame startup in de chemie?
‘Zoek vooral op plekken waar problemen zijn, daar liggen vaak ook kansen. Afval is vaak een goed startpunt. Dat kun je kopen en weer verkopen, waardoor je er twee keer winst mee kunt maken.’
‘Groene ideeën zijn niet altijd zo duurzaam als ze lijken. De kranten bellen me vaak als er een nieuwe, “duurzame” uitvinding is om te vragen of het wel klopt. Vaak kun je op de achterkant van een envelop al berekenen of zo’n idee haalbaar is en heel vaak is dat niet het geval.’
‘Neem het voorbeeld van een duurzame golfbal, dat ik ook in het boek beschrijf. Om met duurzame materialen een golfbal te maken die even goed presteert als de golfballen die al op de markt zijn moet je een énorme financiële investering doen in onderzoek en ontwikkeling. Terwijl de toegevoegde waarde van een duurzame golfbal nihil is. Mensen houden namelijk van duurzaam, maar ze houden nóg meer van een goed product. Een duurzame golfbal is dus geen haalbaar businessplan. Het gaat erom dat je met je bedrijfsidee waarde weet te creëren en om te zetten in winst.’
In het boek noemt u een perfecte circulaire economie een utopisch idee. Ook noemt u een efficiënter productieproces van Ibuprofen duurzaam, terwijl de pijnstiller nog altijd schadelijk is voor vissen als hij in het milieu terecht komt. Wat verstaat u onder duurzaamheid?
‘Onder duurzaamheid vallen grote en kleine zaken. Het verminderen van CO2-uitstoot valt onder de grote zaken, Ibuprofen in het milieu valt onder de kleine zaken. We moeten ons richten op de grote zaken die de levens van veel mensen kunnen verbeteren. Zoals het verduurzamen van de plasticindustrie. Avantium werkt bijvoorbeeld aan biologisch afbreekbare PET-flessen. Toch zal het nog decennia duren voor ze de plasticmarkt over kunnen nemen. Het produceren van plastics uit fossiele brandstoffen is nog altijd goedkoper.’
Is dat niet ontmoedigend?
‘Sommige processen duren nu eenmaal lang. We zijn gewend aan snelle oplossingen, aan de verhaallijnen die we in films voorgeschoteld krijgen. Maar niet alles kan gelijk worden opgelost. Aan het einde van de dag ben je afhankelijk van de markt. Deep-tech ontwikkelen kost veel tijd en geld. Avantium heeft bijvoorbeeld al 480 miljoen aan investeringen opgehaald en nog altijd geen winst gemaakt. Dat is niet ontmoedigend, het is wat het is.’
Groene startups hebben het moeilijk omdat ze moeten opboksen tegen de conservatieve, gevestigde, chemische industrie. Hoe bereidt het boek studenten daarop voor?
‘Met het boek wil ik studenten een realistisch beeld geven. Een duurzame startup opzetten in de chemie is niet gemakkelijk. Maar het is wél mogelijk en het is bovendien ontzettend leuk. Vooral in de beginfase, als je een klein team hebt en alle voordelen kunt ervaren van het werken voor jezelf.’
Waar kunnen UvA-studenten zich inschrijven voor het vak?
‘Dat kan helaas nu niet. Ik heb vier jaar een vak over startups in de duurzame chemie gegeven op de VU, als onderdeel van de Science Business & Innovation programma op de VU. Maar door de bezuinigingen is dat komen te vervallen. Ik hoop dat we binnenkort zo’n vak aan de UvA kunnen beginnen.’
Gadi Rothenberg, Innovation Management in Sustainable Chemistry (Wiley, 2026), ISBN-13 978-3527354511. Prijs: € 56,99 paperback. Hier te bestellen.
