De gevolgen van één jaar Trump voor Latijns-Amerika - en voor de UvA
De inval van de VS in Venezuela is het meest grove, militaire optreden van de VS in Latijns-Amerika sinds de Koude Oorlog. En dat heeft ook gevolgen voor het doen van onderzoek in het continent. Een jaar na de inauguratie van de tweede regering Trump is het voor UvA-wetenschappers nog ingewikkelder geworden.
Antropologisch onderzoek in Latijns-Amerika is al jaren niet gemakkelijk – veel landen, zoals Venezuela en grote delen van Colombia zijn al niet toegankelijk voor onderzoekers en studenten omdat ze zijn aangemerkt als rode zones door het ministerie van Buitenlandse zaken – maar sinds de tweede regering Trump verslechterde de situatie.
Onderzoekssamenwerkingen zijn stil te komen liggen door de inreisbeperkingen van de VS. Onlangs kondigde de Internationale Vereniging van Latijns-Amerikanisten (LASA), een groep van zo’n vijfduizend leden, aan geen conferenties meer in de VS te houden. En sinds woorden als ‘immigrant’, ‘diversity’ en ‘environmental justice’ niet langer gebezigd mogen worden – vanwege de verboden woordenlijst die de tweede regering Trump introduceerde – is het lastiger geworden de ongelijkheid te beschrijven die er al sinds de Onafhankelijkheidsverklaring van Amerika bestaat tussen de twee continenten.
‘Onderzoek doen naar autoritaire regimes zoals Nicaragua en El Salvador is altijd lastig,’ vertelt Julienne Weegels, die als universitair docent bij het Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns-Amerika (Cedla) onderzoek doet naar de gevolgen van de toenemende veiligheidsmaatregelen in Amerika. ‘En al helemaal binnen gevangenissen en andere gesloten instellingen. Maar sinds Trump aan de macht is, is de repressie van mensenrechtenorganisaties en de vervolging van journalisten toegenomen.’
De VS investeert enorme bedragen in nationale veiligheid, vertelt Weegels. ‘Er is een budget van 75 miljard dollar voor de politiedienst van de Amerikaanse overheid ICE (Immigration and Customs Enforcement, red.) voor de komende drie jaar. Dat geld gaat onder andere naar het opzetten van migratie gevangenissen en de salarissen van 10.000 extra ICE-officieren.’
Barbara Hogenboom, hoogleraar Latijns-Amerikastudies, onderzoekt de geopolitiek van Latijns-Amerika, die draait om de spanningen tussen VS en China, vaak gaat het over de grondstoffen in het continent. ‘Dat leek een tijdlang in redelijk goede vrede te gaan. Maar met de tweede regering Trump en door de hele Make America Great Again (Maga)-beweging, is er een verharding opgetreden in het grof najagen van eigenbelang van de VS. De inval van de VS in Venezuela is van een militaire hardheid die we sinds de Koude Oorlog niet meer gezien hebben.’
Volgens Hogenboom wordt het thema nationale veiligheid in de VS enorm opgerekt, omwille van de eigen politieke agenda. De VS beschuldigt Venezuela dat ze op grote schaal drugs het land in zouden smokkelen, zonder daarvoor bewijzen te leveren. Hogenboom: ‘Maar dat is niet de voornaamste reden voor de inval. De VS heeft grote belangen in Latijns-Amerika vanwege de grondstoffen.’ Ook de vluchtelingenstromen spelen mee, stelt Weegels. ‘Als je Venezuela “veilig” maakt, kun je ook alle vluchtelingen terugsturen.’
En dat zou grote gevolgen hebben voor Venezuela. Wereldwijd zijn er zo’n 8 miljoen Venezolaanse vluchtelingen, zo’n 700.000 verblijven in de VS. Vluchtelingen en migranten zijn ook belangrijk voor de economie van het thuisland. In Centraal-Amerika bestaat bijvoorbeeld maar liefst 20-25 procent van het bruto nationaal product uit geld dat migranten die in andere landen werken opsturen naar hun familie.
Rol van Europa
Europa mag volgens Hogenboom wel echt een tandje bijzetten en opkomen voor de mensenrechten en democratische vrijheden in Latijns-Amerika. ‘Ik was behoorlijk teleurgesteld over het gebrekkige Europese politieke signaal richting Trump na de ontvoering van Maduro. Als Europa minder afhankelijk wil zijn van de VS én van China dan moet Europa zich op deze politiek moeilijke momenten wel uitspreken.’
Over de komende maanden houdt Hogenboom haar hart vast. ‘De tussentijdse Amerikaanse verkiezingen komen eraan in november. Bij het Trump-team zie je de urgentie toenemen om de komende tijd nog zoveel mogelijk plannen te realiseren, omdat ze niet weten hoe de machtsbalans erna gaat worden.’ Een nieuwe inval verwacht ze niet zo snel. ‘Maar er zijn zoveel meer manieren waarop de VS bezig is de ideologische partners in Latijns-Amerika aan de macht te helpen of te houden, dat is heel schrikbarend.’
Op 27 januari 2026 spreken UvA-onderzoekers Barbara Hogenboom en Julienne Weegels samen met sprekers uit de VS en Latijns-Amerika over de gevolgen van de regering Trump voor Latijns-Amerika in De Balie. Eerder die middag is er in de Oudemanhuispoort een workshop over het onderwerp met 15 korte presentaties. Aanmelden kan hier.
