Wantrouwen in de wetenschap bij conservatieve Amerikanen breder dan gedacht
Amerikaanse conservatieven hebben in alle disciplines van de wetenschap minder vertrouwen dan hun liberale landgenoten. Vijf pogingen om dat vertrouwen te herstellen hadden geen effect, concluderen UvA-onderzoekers in het vaktijdschrift Nature Human Behaviour. ‘Een conservatieve regering kan als een vliegwiel werken.’
Dat veel conservatieve Amerikanen weinig op hebben met wetenschap bleek de afgelopen maanden wel uit de rücksichtsloze maatregelen en bezuinigingen die de regering Trump invoerde. Het laat vooral zien wat de gevolgen kunnen zijn als wantrouwen wordt omgezet in concreet beleid, zegt UvA-psycholoog Bastiaan Rutjens die in 2024 het vertrouwen in de wetenschap onderzocht bij 7.800 Amerikanen. ‘Ik verwacht niet dat de attitudes van Amerikanen sinds die tijd veel veranderd zijn, maar we werden wel ingehaald door de werkelijkheid afgelopen maanden. Uitspraken van het Witte Huis over wetenschap kunnen als een vliegwiel werken.’
Hoeveel vertrouwen hebben conservatieve Amerikanen nog in wetenschap?
‘Als je het in een rapportcijfer moet uitdrukken geven conservatieve Amerikanen de wetenschap gemiddeld een zeven, niet rampzalig laag dus, zelfs relatief hoog. De liberalen zitten hoger, grofweg een acht.’
‘Eerder werd gedacht dat conservatieve Amerikanen vooral wetenschappelijke disciplines wantrouwen die haaks staan op hun wereldbeeld: zoals klimaatwetenschap en onderzoek naar infectieziekten, zoals bij de coronapandemie duidelijk werd. Het vertrouwen in bijvoorbeeld scheikunde of economie zou hoger liggen, werd gedacht.’
‘Dat blijkt niet het geval. Ons onderzoek laat zien dat het wantrouwen veel breder is dan we eerder dachten. Op alle vakgebieden scoren conservatieven lager op vertrouwen dan de liberalen. Die verschillen zijn het grootst bij virologie en klimaatwetenschap.’
Waarom vertrouwen conservatieve Amerikanen de wetenschap minder dan liberalen?
‘Dat is lastig te zeggen. Al sinds de jaren ’80 keldert het vertrouwen in wetenschap bij conservatieven, zoals socioloog Gorden Gauchat al in 2012 aantoonde in American Sociological Review, terwijl het bij liberalen stabiel is gebleven. Het kan ermee te maken hebben dat wetenschap tegen de normen en waarden van conservatieve Amerikanen ingaat, maar dat is in elk geval niet het hele verhaal. Het zal ook te maken hebben met het politieke discours in Amerika, waar universiteiten worden gezien als “linkse bolwerken”, iets voor de democraten of “linkse elite”.’
In het onderzoek proberen jullie het vertrouwen in de wetenschap bij Amerikaanse conservatieven te verhogen door wetenschap in lijn te brengen met Republikeinse normen en waarden en rolmodellen zoals de Republikeinse politicus en Harvard-professor Henry Kissinger in te brengen. Dat werkte allemaal niet. Is dat zorgwekkend?
‘Ja en nee. De vorm van de interventies kan daarin een rol hebben gespeeld: deelnemers kregen enkel korte teksten te lezen. Als je het persoonlijker maakt door een rolmodel een lezing te laten geven, of het interactiever te maken verwacht ik – mogelijk - meer effect.’
‘Aan de andere kant: we vonden nu helemaal nul effect van de interventies. Dat is wel enigszins verbazingwekkend en suggereert toch wel dat je het niet in deze hoek moet zoeken. Het laat ook wel zien dat de overtuigingen diepgeworteld zijn.’
Wat zou wel kunnen helpen?
‘Door positiever over de wetenschap te communiceren en mensen er meer bij te betrekken. Wetenschap gaat vaak over het negatieve: wetenschappers die waarschuwen voor de gevolgen van klimaatverandering en pandemieën. Mijn boodschap is, probeer ook eens te laten zien hoe wetenschap ons leven comfortabeler heeft gemaakt. De telefoon in je hand is ook een product van de wetenschap. Daar ligt ook een rol voor wetenschapscommunicatoren en wetenschappers zelf.’
Kan dat in Amerika het tij nog keren?
‘Misschien kan een deel van de conservatieven nog teruggewonnen worden door te laten zien wat wetenschap voor hen kan doen. Het is natuurlijk ook niet zo dat álle conservatieven de wetenschap naast zich neer hebben gelegd – we kijken naar gemiddelden en het gemiddelde vertrouwen is lager onder conservatieven. Al zal er een diehard groep blijven die heel moeilijk is om die nog terug te winnen.’
Wat zegt de situatie in Amerika over Nederland?
‘Enerzijds is het natuurlijk zo dat Nederland in veel dingen een paar jaar achter Amerika aanhobbelt, maar tegelijkertijd hebben we hier wel een fundamenteel anders politiek systeem. Ik denk dat er nog tijd is om te voorkomen dat hier hetzelfde gebeurt. Dat betekent wel dat we na moeten denken over hoe wetenschap er voor iedereen kan zijn: dus niet alleen voor de academisch geschoolden.’
