Moet de UvA meer doen voor Amerikaanse wetenschappers?
Sinds de regering Trump aan de macht is, staat de academische vrijheid in Amerika onder druk. Bepaalde woorden mogen niet meer gebruikt worden, hele vakgebieden worden opgedoekt en het curriculum wordt aangepast door de regering. Kunnen Amerikaanse wetenschappers niet bij de UvA terecht?
Termen als ‘gender’ en ‘LGBT’ mogen niet meer gebruikt worden, ontslagen zijn aan de orde van de dag en hele vakgebieden worden weggesaneerd: de academische wereld in Amerika staat al maanden op z’n kop. Volgens een poll van vakblad Nature zoekt driekwart van de wetenschappers in de VS naar een baan in Europa of Canada. Ook bij de UvA werd al gepolst. Maar hoeveel plek is er aan de UvA voor Amerikaanse onderzoekers?
Fonds voor internationale wetenschappers
Europa ziet kansen als het gaat om het opvangen van Amerikaanse topwetenschappers. De Europese onderzoeksraad (ERC) liet al weten de toelage voor wetenschappers die naar Europa verhuizen te verdubbelen, in de hoop Amerikaanse wetenschappers aan te trekken.
Ook de Nederlandse regering ging overstag en stelde een nationaal fonds in voor een tiental Amerikaanse wetenschappers, zoals het Financieel Dagblad er in eerste instantie over berichtte. Enkele dagen later bleek het fonds, dat wetenschapsfinancier NWO in opdracht van het ministerie inrichtte, bedoeld te zijn voor álle internationale wetenschappers, niet alleen Amerikanen.
Bezuinigingen
Maar het fonds voor internationale wetenschappers kwam de Nederlandse regering ook op kritiek te staan. Al maanden voeren de Nederlandse universiteiten namelijk al actie tegen de half miljard euro die in het hoger onderwijs bezuinigd moet gaan worden. ‘Als de bezuinigingen doorgaan, kunnen er zo duizend ontslagen vallen,’ zei Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies aan Universiteit Leiden daarover tegen de NOS. ‘Bij mijn weten is er geen extra geld. Dat is ons telkens verteld.’
Ook onder universitair docenten in Nederland viel dat nieuws slecht. ‘Geld vrijmaken voor Amerikaanse wetenschappers is een genereus gebaar met een ongelukkige timing,’ zegt Ioana Ilie, universitair docent aan de UvA en voorzitter van het landelijke netwerk voor universitair docenten (APNet). Zij ziet veel onbegrip over het beleid onder universitair docenten, de jonge onderzoekers die het hardst geraakt worden door de bezuinigingen.
‘Aan Nederlandse universiteiten zijn bezuinigingen voelbaar en wordt er personeel ontslagen. Tegelijkertijd wil de regering het aantal internationale studenten en medewerkers terugdringen en meer in het Nederlands onderwijzen. En dan gaan we nu opeens knappe koppen uit Amerika hierheen halen ten koste van onze eigen mensen? Zijn onze eigen mensen niet goed genoeg? Dat is het signaal dat je met die boodschap afgeeft.’
Niet alleen Amerikanen
De afgelopen weken is er veel aandacht voor de situatie in Amerika, maar de inperking van academische vrijheid staat in meer landen onder druk. Ook wetenschappers uit Gaza, Oekraïne, Hongarije of Turkije kloppen aan bij de UvA voor onderdak.
Dat ziet ook Rachida Azough, hoofd public affairs van het Amsterdamse onderzoeksinstituut Nias, die via het Save Haven Fellowship onderdak biedt aan gevluchte wetenschappers wereldwijd. ‘Als het gaat om extra geld voor wetenschappers in de verdrukking denkt iedereen nu gelijk aan de Amerikanen, terwijl wereldwijd de wereld in brand staat en wetenschappers in de verdrukking zitten.’
Nederlandse universiteiten en kennisinstellingen kunnen weinig doen voor vluchtende wetenschappers, concludeerde De Jonge Akademie al enkele jaren geleden in een rapport dat verscheen naar aanleiding van de inval van Rusland in Oekraïne. Daarin pleitten de wetenschappers voor permanente, structurele organisatie om wetenschappers op de vlucht op te vangen.
Twee plekken aan de UvA
Sinds februari financiert de UvA twee plekken in dat Safe Haven Fellowship. En creëert daarmee twee posities waar ook Amerikaanse onderzoekers terecht kunnen. Plannen om een speciaal programma in te richten voor Amerikaanse wetenschappers die aan de UvA willen werken zijn er voorlopig nog niet, aldus de woordvoerder van de UvA. ‘Daarvoor is het nog te vroeg. Wel zijn de ontwikkelingen in de VS zorgwekkend en volgen we de situatie op de voet.’
Ook kijkt de UvA ‘met belangstelling’ naar het fonds van het NWO voor internationale onderzoekers. Mocht de UvA actie ondernemen dan zal dat niet individueel zijn. ‘Met de dreigende bezuinigingen boven ons hoofd en de Wet Internationalsering in Balans moeten we als universiteiten gezamenlijk kijken – op nationaal of op Europees niveau – wat we zouden kunnen doen.’
