Deze UvA-promovendus onderzocht hoe politiek modebladen zijn
Van oudsher werden mode- en lifestylemedia voor vrouwen niet gezien als politiek. UvA-promovendus Ira Solomatina onderzocht modetijdschriften in India, Rusland en de VS, om te kijken hoe politiek een steeds grotere rol ging spelen in deze bladen. ‘Geen van de Amerikaanse modemedia steunden de Republikeinen.’
Solomatina bestudeerde bekende modetijdschriften als Vogue, Elle en Marie Claire, die wereldwijd worden uitgegeven. Een voorbeeld van de veranderende betrokkenheid van de publicaties bij politiek is de partijdigheid van Vogue VS. Zo stonden Kamala Harris en Jill Biden op de cover van Vogue, maar Melania Trump niet. Indiase modebladen zetten zich in voor vrouwenrechten en Russische modetijdschriften hadden openlijk kritiek op de staat.
Ik ben benieuwd: hoe merkte je dat modetijdschriften de afgelopen jaren meer politiek zijn geworden?
‘Eind jaren 2010 en begin jaren 2020 zag ik dat politieke gebeurtenissen steeds prominenter aanwezig waren in populaire cultuur. Door de groeiende invloed van sociale media werden politieke gebeurtenissen zichtbaarder, waarbij ze vaak op spectaculaire wijze werden gepresenteerd. Van Oscar-speeches die benadrukten wat er in de politiek gebeurde tot de overweldigende zichtbaarheid van #MeToo en Black Lives Matter in de media. Om opgemerkt te worden op sociale media, begonnen ook modemedia zich bezig te houden met politieke gebeurtenissen die daar veel aandacht kregen.’
Je bestudeerde modetijdschriften in India, Rusland en de VS. Zijn die politieker dan bladen in andere landen?
‘Niet per se. Ik wilde de politisering van modetijdschriften laten zien als iets dat op mondiale schaal gebeurt, waarbij ik de perspectieven van verschillende landen in kaart zou brengen. De groeiende belangstelling voor politiek in modetijdschriften ging gepaard met een wereldwijde trend van polarisatie, nationalistisch populisme en de afbraak van democratieën – iets wat goed zichtbaar is in India, Rusland en de VS.’
‘De polariserende invloed van Trumpisme was enorm tijdens het presidentschap van Joe Biden. In India promootte de nationalistische regering het hindoe-nationalisme. Mensen die niet tot deze religieuze identiteit behoorden, werden gezien als buitenstaanders. Russische media werden sinds het begin van Poetins regime steeds verder gecensureerd, en vrijheden steeds verder ingeperkt.’
Wat zijn de grootste verschillen in hoe politiek wordt uitgedrukt in modetijdschriften in de drie landen?
‘In Rusland, en in mindere mate in India, was er meer censuur over wat er geschreven en gezegd mocht worden in de media, ten opzichte van de VS. Russische modetijdschriften durfden bepaalde onderwerpen niet aan te snijden. Ze uitten hun kritiek op de Staat via veiligere thema’s. Een voorbeeld daarvan is het ontbreken van een wet die huiselijk geweld reguleert, wat veel losmaakte in het maatschappelijk debat. Het was een van de thema’s die in een grijs gebied lag en die de regering niet streng censureerde. Daardoor konden modetijdschriften hierover schrijven. Ik herinner me bijvoorbeeld een fotoshoot in Vogue Rusland, waarin activisten campagne voerden voor het criminaliseren van huiselijk geweld.’
‘Ook Indiase modetijdschriften vermeden bepaalde onderwerpen. Hoewel gelijkheid en raciale- en genderrechtvaardigheid veilig waren om te bespreken, waren kasterechtvaardigheid en religieuze verschillen in de maatschappij dat niet. In de VS daarentegen, kon Laura Duca een opiniestuk publiceren in Teen Vogue met de kop ‘Donald Trump gaslight Amerika’. Behoorlijk gewaagd.’
Hebben de modetijdschriften in jouw onderzoek een duidelijke politieke kleur?
‘In de VS kon je bijvoorbeeld zien dat modetijdschriften achter de Democratische Partij stonden en zich verzetten tegen de beleidsmaatregelen van de Republikeinen. Geen van de Amerikaanse modemedia steunden de Republikeinen, afgezien van enkele marginale blogs en zeer kleine publicaties. Zelfs toen conservatief gedachtegoed opdook op TikTok en Instagram, bleven Amerikaanse modetijdschriften zich uitspreken voor inclusiviteit, diversiteit en immigratie.’
Waarom waren ze zo progressief?
‘Modetijdschriften vertegenwoordigen de politieke belangen van een bepaalde klasse. De vrouwen die modebladen kopen en lezen, blijken ook geïnteresseerd te zijn in progressievere politiek, zoals feminisme. Daarnaast volgen de Russische en Indiase edities van Vogue de inhoudelijke richtlijnen die zijn vastgesteld door de Amerikaanse redactie en de hoofdredacteur Anna Wintour. Wintour is uitgesproken in haar steun voor de Democratische Partij.’
‘Er zijn trouwens ook conservatievere modetijdschriften hoor. De Russische editie van Marie Claire besteedt bijvoorbeeld meer aandacht aan gezinswaarden, religie en anti-westerse thema’s. Ook suggereert het blad dat er maar twee genders zijn, in tegenstelling tot Vogue en modeplatform The Blueprint. Dat komt doordat de Marie Claire in Rusland niet zo gebonden is aan internationale edities, en dus meer autonomie heeft in de keuze van redactioneel beleid.’
Welke politieke invloed hebben modetijdschriften op hun lezers?
‘Ik vraag me af in hoeverre modetijdschriften echt invloed kunnen uitoefenen op hun lezers. Mensen zijn geneigd om te kiezen voor inhoud die overeenkomt met hun eigen overtuigingen, in plaats van zich bloot te stellen aan meningen waar ze het niet mee eens zijn. Modebladen brengen dus eerder een gevoel van identificatie onder de lezer teweeg, omdat ze toegang geven tot een gemeenschap van gelijkgestemden.’
Is er een politieke boodschap die je is bijgebleven?
‘Dat was een redactioneel artikel in de Amerikaanse Vogue in samenwerking met de Oekraïnse Vogue, gepubliceerd in juli 2022. Daarin stond Olena Zelenska, de First Lady van Oekraïne, centraal. Het stuk ging over de oorlog en oorlogsmisdaden. Ik vond het interessant, omdat het niet helemaal paste binnen de conventies van een modetijdschrift. De taal was anders, de sfeer zwaarmoedig en het onderwerp ernstiger dan normaal. Bovendien zorgde het voor veel opschudding. In de nasleep van de publicatie beschuldigden een aantal Republikeinse politici in de VS de familie Zelensky van ‘ijdelheid’. Het lokte een discussie uit over de noodzaak om Oekraïne te helpen. Zelf vond ik het een krachtig statement van Vogue. Ook riep het bij mij als onderzoeker interessante vragen op over hoe een modetijdschrift met zulke serieuze onderwerpen kan omgaan.’
Ira Solomatina promoveert op donderdag 27 maart om 13.00 uur op haar proefschrift ‘Politics and the political in women´s fashion magazines: Perspectives from India, Russia and the USA’. De promotie vindt plaats in de Agnietenkapel.
