Jean Henri van Swinden (1785): natuurkundige wiens banden met Napoleon het Athenaeum redde
In de elfde aflevering van De Illustere Universiteit spreekt Jean Henri van Swinden (1746-1819), hoogleraar natuurkunde aan het Athenaeum Illustre, als enige de Franse keizer Napoleon Bonaparte bij diens bezoek aan Amsterdam. Van Swinden doet hem een dringend verzoek dat uiteindelijk het voortbestaan van het Athenaeum Illustre bepaalt.
De laatste hoogleraar wis- en natuurkunde aan het Athenaeum dateerde van 1690. Bijna een eeuw moest de Illustere school het zonder doen, tot Jean Henri van Swinden (1746-1819) in 1785 de katheder besteeg. Zijn inaugurele rede wijdde hij aan het werk van de beroemde natuurkundige Isaac Newton, en hij schreef meerdere leerboeken waarmee hij honderden Amsterdamse studenten onderrichtte in wis-, natuur- en sterrenkunde.
Van Swinden stond bekend om zijn beschrijving van Eise Eisinga’s planetarium in Franeker en zijn standaardwerk Grondbeginsels der Meetkunst. Daarnaast gaf hij ruim honderd lezingen voor het wetenschappelijke genootschap Felix Meritis over bijvoorbeeld luchtdruk, telescopen, het slingeruurwerk en het gebruik van een kompas. Ook speelde hij een beslissende rol bij de vaststelling van het metriekstelsel in Parijs, wat hem de bijnaam “Peter van de meter” opleverde. Dankzij dit werk had hij aanzien verworven bij de Fransen.
Tien jaar later, in 1811, kwam dat goed van pas. Van Swinden stond oog in oog met Napoleon Bonaparte tijdens diens bezoek aan Amsterdam en vroeg de keizer het Athenaeum Illustre te sparen bij de geplande hervormingen van het hoger onderwijs in de Nederlanden. Benieuwd hoe dat verliep?
Luister dan naar het verhaal van Van Swinden in de elfde aflevering van De Illustere Universiteit, beschikbaar op Spotify, Apple Podcast, Podimo en andere platforms.
