Vorige week stonden er diverse berichten in de kranten over een studie van ABN-Amro over de bouwsector. Overschakelen van nieuwbouw naar verbouw en ombouw, was de strekking. NRC kopte zelfs: 'Bouwers worden klusjesmannen.' Dat lijkt mooi, maar de studie graaft niet diep en de werkelijkheid is toch iets lastiger. Het gaat niet om de ombouw van een gebouw alleen, maar ook om de ombouw van het denken en zelfs de ombouw van een hele sector. Hoe doe je dat?
Ondertussen lijkt het zwarter en zwarter te worden voor de bouw. Volgens het CBS verloren in het laatste jaar opnieuw 26.000 werknemers in de sector hun baan. Bedrijven met naam vallen om zoals onlangs in deze regio Mulder Opdam en Deurwaarder. De gevolgen voor andere sectoren zijn groot. De effecten van de btw-verlaging op de onderhoudsmarkt zijn nog nauwelijks te meten. Je vraagt je dan af: doen we het wel goed?
In het verleden werd de bouwsector altijd gezien als een middel om een crisis te lijf te gaan. We noemden dat anticyclisch. We deden dat al in de jaren dertig met de aanleg van dat mooie bos in Zuid, ooit het Bosplan geheten. En ook bij die heftige crisis begin jaren tachtig pakten we de stadsvernieuwing aan door het zogenoemde terugploegen van uitkeringsgeld. Mensen die werkloos waren, werden ingezet voor het verbeteren van woningen en stadswijken, en zo zijn er vele voorbeelden geweest. De gedachte daarbij was dat het niet alleen ging om het effect in de bouw zelf, maar vooral om alle gunstige gevolgen voor andere branches. De Rijksoverheid speelde bij al die interventies een sterk sturende rol. Die houding ontbreekt nu ten ene male. Hoe komt dat eigenlijk?
Nu is het waar dat er in de bouwsector nog steeds veel mis is; de crisis schoont deze sector op. Maar het is ook waar dat het verlies van die 26.000 banen veel zorgen met zich meebrengt. In de eerste plaats voor de mensen zelf maar ook voor de overheid. Het kost veel geld: meer uitkeringen en minder belastingen. Nu zegt men in Den Haag dat er een andere woningbehoefte is en daar blijft het dan bij. Maar we kampen ook met veel leegstand van gebouwen en in toenemende mate winkels. En we zeggen steeds: zouden we niet veel duurzamer moeten worden?
De vraag rijst: zou er niet een MASSAAL ombouwprogramma moeten komen van bijvoorbeeld al die te kleine en lekkende woningen uit de jaren vijftig, van half leegstaande bedrijventerreinen? Zouden we niet alles uit de kast moeten trekken om ook met andere geldstromen die ombouw daadwerkelijk te gaan doen? En zouden we ook met andere vormen van ombouw en beheer de burgers zelf een rol kunnen laten spelen. Dat lege gebouw mag dan wel van een Duitse belegger zijn, maar het is toevallig mijn leefsfeer en ik wil er iets anders mee.
Zouden we niet partijen van allerlei aard bij elkaar moeten brengen om het anders te gaan doen? Weg uit die oude ordening en weg uit die oude groef. Frisse studenten, zorgspelers met ideeën, woningbezitters, alternatieve vormen van beleggingen en natuurlijke ondernemende bouwers en technische bureaus. Wijk voor wijk, pand voor pand ombouwen en hartstikke duurzaam maken, met hele nieuwe vormen van beheer. Er is heel veel spaargeld in Nederland, maar vaak belegd in de verkeerde dingen, en het levert ook niets meer op. Kunnen we niet naar crowdfunding? Iedereen mag dan meebeleggen. De eerste geslaagde voorbeelden zijn er nu ook hier.
En kijk eens naar onze Duitsland, waar meer dan 80.000 burgers aandelen bezitten in de Genossenschafts. Of naar Engeland, met meer dan 500 developmenttrusts voor het beheer van parken, gebouwen en winkels, waar burgers de scepter zwaaien. Deze voorbeelden bewijzen dat het kan. Zo kunnen Nederland meer leefbaar maken, komt er weer meer gemeenzaamheid, worden we eindelijk echt duurzaam en heeft de bouwsector voor jaren werk.
De kernvraag is: wie begint met ombouwen? Wie komt uit zijn groef? U en ik misschien? ||| Willem Verbaan
Ondertussen lijkt het zwarter en zwarter te worden voor de bouw. Volgens het CBS verloren in het laatste jaar opnieuw 26.000 werknemers in de sector hun baan. Bedrijven met naam vallen om zoals onlangs in deze regio Mulder Opdam en Deurwaarder. De gevolgen voor andere sectoren zijn groot. De effecten van de btw-verlaging op de onderhoudsmarkt zijn nog nauwelijks te meten. Je vraagt je dan af: doen we het wel goed?
In het verleden werd de bouwsector altijd gezien als een middel om een crisis te lijf te gaan. We noemden dat anticyclisch. We deden dat al in de jaren dertig met de aanleg van dat mooie bos in Zuid, ooit het Bosplan geheten. En ook bij die heftige crisis begin jaren tachtig pakten we de stadsvernieuwing aan door het zogenoemde terugploegen van uitkeringsgeld. Mensen die werkloos waren, werden ingezet voor het verbeteren van woningen en stadswijken, en zo zijn er vele voorbeelden geweest. De gedachte daarbij was dat het niet alleen ging om het effect in de bouw zelf, maar vooral om alle gunstige gevolgen voor andere branches. De Rijksoverheid speelde bij al die interventies een sterk sturende rol. Die houding ontbreekt nu ten ene male. Hoe komt dat eigenlijk?
Nu is het waar dat er in de bouwsector nog steeds veel mis is; de crisis schoont deze sector op. Maar het is ook waar dat het verlies van die 26.000 banen veel zorgen met zich meebrengt. In de eerste plaats voor de mensen zelf maar ook voor de overheid. Het kost veel geld: meer uitkeringen en minder belastingen. Nu zegt men in Den Haag dat er een andere woningbehoefte is en daar blijft het dan bij. Maar we kampen ook met veel leegstand van gebouwen en in toenemende mate winkels. En we zeggen steeds: zouden we niet veel duurzamer moeten worden?
De vraag rijst: zou er niet een MASSAAL ombouwprogramma moeten komen van bijvoorbeeld al die te kleine en lekkende woningen uit de jaren vijftig, van half leegstaande bedrijventerreinen? Zouden we niet alles uit de kast moeten trekken om ook met andere geldstromen die ombouw daadwerkelijk te gaan doen? En zouden we ook met andere vormen van ombouw en beheer de burgers zelf een rol kunnen laten spelen. Dat lege gebouw mag dan wel van een Duitse belegger zijn, maar het is toevallig mijn leefsfeer en ik wil er iets anders mee.
Zouden we niet partijen van allerlei aard bij elkaar moeten brengen om het anders te gaan doen? Weg uit die oude ordening en weg uit die oude groef. Frisse studenten, zorgspelers met ideeën, woningbezitters, alternatieve vormen van beleggingen en natuurlijke ondernemende bouwers en technische bureaus. Wijk voor wijk, pand voor pand ombouwen en hartstikke duurzaam maken, met hele nieuwe vormen van beheer. Er is heel veel spaargeld in Nederland, maar vaak belegd in de verkeerde dingen, en het levert ook niets meer op. Kunnen we niet naar crowdfunding? Iedereen mag dan meebeleggen. De eerste geslaagde voorbeelden zijn er nu ook hier.
En kijk eens naar onze Duitsland, waar meer dan 80.000 burgers aandelen bezitten in de Genossenschafts. Of naar Engeland, met meer dan 500 developmenttrusts voor het beheer van parken, gebouwen en winkels, waar burgers de scepter zwaaien. Deze voorbeelden bewijzen dat het kan. Zo kunnen Nederland meer leefbaar maken, komt er weer meer gemeenzaamheid, worden we eindelijk echt duurzaam en heeft de bouwsector voor jaren werk.
De kernvraag is: wie begint met ombouwen? Wie komt uit zijn groef? U en ik misschien? ||| Willem Verbaan
