Tim van Opijnen | De eindeloze aantrekkingskracht van de VS
Na twintig jaar in de VS te hebben gewoond, worstelt columnist Tim van Opijnen nog steeds met de vraag of hij er wil blijven. Hij zag hoe het land zichzelf opnieuw uitvond, afbrak en weer opnieuw uitvond. ‘Ik ging van trots naar ongeloof naar walging. Het was een achtbaan en afgelopen dinsdag was de meest recente heruitvinding.’
Vorige week ‘vierde’ ik dat ik twintig jaar in de VS woon. Hier ben ik de Nederlander die een boterham met kaas meeneemt naar het lab en in plaats van sneakers vette schoenen draagt. In Nederland voel ik me inmiddels niet meer helemaal thuis. Wie deze column volgt, weet dat ik worstel met de vraag of ik moet blijven, en de afgelopen twee jaar maakten vertrekken makkelijk te verdedigen. Leugens over immigranten die katten eten en over vaccins die autisme veroorzaken, gingen van schokkend naar normaal, net als buitengerechtelijke executies door ICE. Ik ben aan alles gaan twijfelen: overleeft de democratie deze regering, en komt het land de chaos te boven? En als ik vertrek, pas ik dan nog wel in Nederland? Waarom ben ik hier nog, en waarom worden vrienden die op bezoek komen binnen een paar dagen weer verliefd op dit land?
Democratische krachtmeting
Afgelopen dinsdag zat tjokvol ‘hopium’ (‘hope’ plus ‘opium’: het wensdenken dat een Democraat de verkiezing wint, tot de uitslag het tegendeel bewijst). Ik zat thuis de uitslagen in een browservenster te verversen, terwijl ik werkte aan een onderzoeksvoorstel in een ander venster. Het succesvol indienen van het voorstel en de ‘Blue-Nami’ werden de volgende dag gevierd, met een glorieuze ‘maple pecan pie’ tijdens de wekelijkse ‘lab-meeting’. De Democraten wonnen beide kamers van het Congres, Texas koos een Democratische senator en gouverneur, Georgia de eerste zwarte vrouw als gouverneur uit de Amerikaanse geschiedenis, New Hampshire de eerste openlijk homoseksuele man in de Senaat en Michigan de eerste moslim in de Senaat.
Wat me trots maakte, is hoe ze wonnen. In 2016 en 2024 leek het soms alsof kiezers werd gevraagd te stemmen op de eerste vrouwelijke president in plaats van op beleid. Nu kwamen die eerste keren vanzelf: kiezers hadden genoeg van de wreedheid en de schaamteloze corruptie en kozen mensen die zich bekommerden om de stijgende kosten en de ontoegankelijke gezondheidszorg. Het blijkt kiezers uiteindelijk niet veel uit te maken hoe hun politici eruitzien, van wie ze houden of wie ze aanbidden.
In twintig jaar heb ik dit land zichzelf opnieuw zien uitvinden, afbreken en weer opnieuw uitvinden. Ik ging van trots naar ongeloof naar walging. Het was een achtbaan, en afgelopen dinsdag was de meest recente heruitvinding.
Eén goede reden
Maar wat is nu die eindeloze aantrekkingskracht die de VS op zo velen van ons heeft? Neem twee van mijn vrienden die in Boston woonden, vorig jaar naar Zweden verhuisden en twee weken geleden op bezoek kwamen. Zweden werkt: de gezondheidszorg is uitstekend, en werk en privé zijn echt in balans. Maar ze vinden het moeilijk om te aarden in de Zweedse samenleving. Daarentegen probeer je in de VS het ‘Amerikaan-zijn’ gewoon uit, alsof het om een ‘niet goed, geld terug’-actie gaat. Wil je cowboy zijn? Vlieg naar Texas, ga naar een rodeo, ga line-dansen en laat de lokale BBQ-chef je ‘briskets’ laten zien die langzaam garen op een grill zo groot als een pick-up truck. Meer dan een ruitjesoverhemd en een cowboyhoed heb je niet nodig, en je wordt binnengehaald alsof je er altijd bij hebt gehoord.
Wat me het meest zorgen baart aan teruggaan naar Nederland, is wat twee andere vrienden meemaakten. Na ruim tien jaar in Amerikaanse tech-startups te hebben gewerkt verhuisden ze terug, om na een jaar of drie weer naar de VS terug te keren. Ze konden niet wennen aan wat Nederlanders soms de irritantste mensen ter wereld maakt. In hun eigen woorden: “Nederlanders geven je, vaak ongevraagd, een miljoen redenen waarom iets niet zal werken en waarom je het beter kan laten. In de VS is één reden waarom het WEL zou kunnen werken genoeg om het gewoon te doen.”
Ik snap dat. Ik ben nog Nederlander genoeg om die miljoen redenen te zien, en Amerikaan genoeg om maar één reden nodig te hebben. Die mix heeft mijn carrière gemaakt. Als jonge wetenschapper leidde ik meerdere wetenschappelijke projecten van tientallen miljoenen dollars, een kans die ik in de EU nooit had gekregen, en ik voel me nog steeds uitgedaagd om het onderste uit de kan te halen en risico’s te nemen. Daardoor blijft falen een reële mogelijkheid, maar ik kan mezelf altijd opnieuw uitvinden en het nog eens proberen.
Eén zwaluw
Ik weet dat ik dit alles vanuit een bevoorrechte positie kan bekijken. Wie je bent en hoe je aankomt, bepaalt in elk land hoe je ontvangen wordt, en de VS hebben laten zien hoe desastreus de gevolgen kunnen zijn als je niet over de juiste papieren beschikt. Ik ben evenmin vergeten dat dezelfde president nog aan de macht is en dat twee jaar lang kan duren. Tot november 2028 moet hopium ieder dag tot iets reëels worden omgezet, om Amerikanen en de rest van de wereld te laten zien dat echte verandering mogelijk is wanneer je eerlijke, fatsoenlijke mensen kiest.
En al maakt één zwaluw nog geen zomer: in de VS is één reden waarom het zou kúnnen werken genoeg om het te proberen.
Tim van Opijnen is hoogleraar kindergeneeskunde aan Boston Children’s Hospital en Harvard Medical School in Boston, in de V.S. waar zijn lab nieuwe antibacteriële behandelmethoden ontwikkelt. Hij schrijft een maandelijkse column voor Folia over onderzoek bedrijven in Trump’s Amerika.
