Han van der Maas | Wat als AI heel goed in wetenschap blijkt te zijn?
Columnist Han van der Maas is een van de dwazen die AI gebruikt voor echt intelligente taken. Want wat moeten wetenschappers doen, als systemen als Gemini, Claude en ChatGPT binnen luttele uren hele modellen en papers uit de grond stampt? ‘Dat opsturen heb ik nog niet gedaan, want ik ben in de war. Wat is hier gebeurd? Wie is de auteur? Wat als iedereen dit gaat doen?’
Veel AI-geheelonthouders heeft de UvA niet meer. Met Gemini in Google Search is de eerste stap ook snel gezet. De meerderheid gebruikt generatieve AI vooral voor de academische huis-, tuin- en keukentaken: een mailtje of abstract herschrijven, titels bedenken, een figuur maken. Maar er zijn ook dwazen die deze technologie inzetten voor echt intelligente taken. Ik ben zo’n dwaas, en over deze dwazen gaat dit stuk.
Geen letter geschreven
Mijn laatste vergrijp is dat ik Claude vroeg een computersimulatie op te zetten om een verklaring te testen voor een bepaald empirisch patroon in leesdata. Claude wilde dat best doen, maar meldde ook dat een wiskundige benadering mogelijk was. “Doe maar”, zei ik, en ik speelde ondertussen een potje snelschaak op Lichess. We waren ongeveer tegelijk klaar, waarna Claude vertelde dat het model ook direct gefit kon worden als er data waren. Die had ik, en twee potjes later was er een algoritme geschreven en toegepast. “Zal ik dit even in een document zetten?” “Doe maar in LaTeX en in APA-format.” Weer een potje later was het artikel er. Topwerk, concludeerde ik in de chat, maar daar was Claude het niet mee eens. De fit is “at best mediocre”, het model kent een aantal dubieuze aannames en alternatieve modellen doen het misschien wel beter. “O ja”, zei ik, “zet dat maar in de discussie, en kan het trouwens allemaal niet wat korter?” En toen was het af, na zo’n drie uur. Zo op te sturen, met mij in het dankwoord of anders als tweede auteur. Ik heb geen letter geschreven.
Dat opsturen heb ik nog niet gedaan, want ik ben in de war. Wat is hier gebeurd? Wie is de auteur? Wat als iedereen dit gaat doen? Een zekere Nicholas Polson publiceerde in negen maanden tijd zo’n 250 papers en meer dan 10 boeken. Daar is verder niemand blij mee, maar bizar is het zeker.
Koningin van de wetenschappen
Ik ben niet de enige die in de war is, want dit is maar een van de vele anekdotes. Om mij heen produceren allerlei collega’s dit soort papers. Nog erger: soms komen er helemaal geen academici aan te pas. OpenAI claimde de afgelopen maanden eerst een van de Millenniumproblemen te hebben opgelost, en publiceerde daarna ook nog even oplossingen voor honderden openstaande wiskundige problemen. Dit zijn niet zomaar problemen: ze vereisen diep wiskundig inzicht en enorme creativiteit. De wiskunde, de koningin van de wetenschappen, is de wiskundigen ontstolen. Ook dit is zeer verwarrend. Als in andere vakgebieden honderden openstaande problemen opeens zijn opgelost dan is kanker geneesbaar, het energieprobleem opgelost en depressie de wereld uit. We mogen toch hopen dat zulke doorbraken in de wiskunde enige toepasbare waarde hebben.
De vraag of dit superintelligentie is dringt zich steeds nadrukkelijker op. Die term is nu omarmd door een vermaarde Amerikaanse politicus die er ons keer op keer aan herinnert dat superstupity ons grootste zorg is. Een mogelijk antwoord op de vraag over superintelligentie maakt gebruik van het onderscheid tussen fluïde en gekristalliseerde intelligentie. De fluïde intelligentie van AI-systemen lijkt nog zwakker dan die van mensen, al brokkelt dit menselijke bolwerk snel af. Over “super-gekristalliseerde intelligentie” kunnen we zonder twijfel spreken. Van schaken tot componeren, van wiskundig redeneren tot schrijven: AI levert verbijsterende prestaties.
Lockdown
Deze AI-revolutie voelt voor mij als de eerste covid-lockdown in maart 2020. Ook toen moesten we de universiteit opnieuw uitvinden. Hoe werken we samen met AI-agents, hoe richten we het publicatieproces opnieuw in, hoe houden we controle over de wetenschap? En hoe richten we het wetenschappelijk onderwijs opnieuw in? De masterscriptie, het kroonstuk van de studie, is van haar voetstuk gevallen. Wat moeten studenten eigenlijk leren? Hoe mogen en moeten ze AI gebruiken?
Ik weet dat er allerhande taskforces en beleidscommissies zijn ingericht, en aan sommige doe ik mee. Maar midden in een transitie maak je geen nieuwe regels. Net als bij de covidcrisis is het improviseren. We doen maar wat. Ik merk ook dat we meer behoefte hebben aan andere bijeenkomsten om deze ontwikkelingen te bespreken: zelfhulpgroepen voor academische dwazen waarin we onze verbijstering kunnen delen. Als IAS-directeur maak ik daar graag ruimte voor. Op vrijdagen gaan we AIA-bijeenkomsten organiseren: AI Anonymous.
