Promoties moeten aan de universiteit plaatsvinden en niet op het hbo
De regering wil hogescholen het recht tot promotie geven, zodat ook binnen het hoger beroepsonderwijs een doctorstitel kan worden behaald. Het zou veel beter zijn universiteiten aan te spreken op de praktische waarde van hun werk, vindt UvA-hoogleraar Jan Bouwens.
De regering wil hogescholen het recht tot promotie geven, zodat ook binnen het hoger beroepsonderwijs een doctorstitel kan worden behaald. Daarbij heeft men de volgende vakgebieden voor ogen: energie & duurzaamheid; gezondheid & welzijn; kunst & creatief; leisure, tourism & hospitality; leren & professionaliseren; maritiem; techniek & digitalisering.
Al deze vakgebieden worden aan Nederlandse universiteiten onderwezen en bestudeerd. De vraag is dan wat wordt gemist door de universiteiten? Minister van OCW Rianne Letschert (D66) streeft naar een versnelde invoering van het recht tot promotie op de hogescholen, omdat dit volgens haar ‘een ontbrekend element is in de erkenning van praktijkgericht onderzoek’—waarbij ‘praktijkgericht’ voor relevant staat. Doen universiteiten dan onderzoek dat irrelevant is?
Kritische massa
In werkelijkheid bestaat er maar één type onderzoek dat relevant is: onderzoek dat wordt uitgevoerd met de best beschikbare methoden en technieken én tegelijkertijd bijdraagt aan de uitbreiding van onze kennis. Universiteiten hebben hierin een lange traditie. Zij hebben hun organisatie zo ingericht dat de nieuwste inzichten, methoden en technieken op internationaal topniveau worden beheerst en toegepast.
Onderzoek wordt daarom beoordeeld door experts die deze methoden tot in detail kennen. Het kost decennia om zo’n niveau te bereiken. Voor instellingen buiten de universiteit ligt de grootste uitdaging in het aantrekken en behouden van voldoende talent om een stevige, kritische massa aan onderzoekscapaciteit op te bouwen.
Promotie aan de universiteit
Daarom ligt het voor de hand dat studenten uit het hbo die willen promoveren dit doen binnen een universitaire omgeving, waar zij kunnen aantonen dat zij met de meest geavanceerde methoden en technieken kunnen werken. Het is namelijk weinig waarschijnlijk dat hogescholen op korte termijn de benodigde schaal en kwaliteit van onderzoek kunnen realiseren om volwaardige promotietrajecten te dragen. Een (gepromoveerde) lector kan dan worden toegevoegd aan de promotiecommissie.
Beproefde oplossing
Voor het vermeende tekort aan praktijkgericht onderzoek bestaat een beproefde oplossing. Wanneer universiteiten expliciet worden gestuurd op maatschappelijke relevantie—zoals bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk, waar de instellingen moeten aantonen hoe hun onderzoekswerk bijdraagt aan de praktijk - neemt de kans toe dat onderzoek zowel praktisch relevant is als methodologisch van hoog niveau. Beleid baseren op verouderde kennis of gebrekkige methoden zou immers onverantwoord zijn. Mijn oplossing is veel goedkoper dan het invoeren van onderzoekscapaciteit bij hogescholen.
Voorts is het dienstbaar universiteiten aan te spreken op de praktische waarde van hun werk. Het kan helemaal geen kwaad om de praktische bijdrage te vergelijken met de investeringen die worden gedaan in onderzoeksonderwerpen. Dat levert waarschijnlijk pijn op bij opleidingen en vakgroepen, maar geeft wellicht meer richting aan de toewijzing van schaarse onderzoeksmiddelen. En ja, fundamenteel onderzoek moet ook worden gedaan. Dat is nu niet praktisch relevant maar geeft wel richting aan onze toekomst.
Grote vragen
Ook zou de maatschappij grote vragen moeten durven stellen, zoals de vraag: We willen voor onze energievoorziening onafhankelijk worden, wat is daarvoor nodig?, om daarmee vernieuwing te stimuleren. De magnetron was er niet geweest als niet ooit de vraag was gesteld: We willen mensen op de maan zetten, wat is daarvoor nodig? Ik weet niet of het in dat kader gaat helpen als we de figuur van de hbo doctor in het leven roepen.
Jan Bouwens is hoogleraar accounting aan de UvA en research fellow aan de University of Cambridge.
