De wetenschap gaat ten onder – en niemand slaapt er minder om
De wetenschap lijkt ten dode opgeschreven, constateert columnist Tim van Opijnen. En dat geldt niet alleen in de Verenigde Staten, waar hij woont en werkt, maar ook in Europa. Het gevolg? China loopt ons inmiddels moeiteloos voorbij. ‘Terwijl wij nog debatteren of investeren in wetenschap wel nodig is, zet China vol in op de lange termijn.’
Een paar weken geleden stonden vier Nobelprijswinnaars in een muziektent in Boston Common. Ze waren er voor ‘Stand Up for Science’, een demonstratie tegen de systematische uitholling van de wetenschap. Maar zelfs in de wetenschappelijk dichtstbevolkte stad van de V.S. kwamen er hooguit honderd mensen opdagen. Twee weken eerder had ik op dezelfde plek een anti-ICE demonstratie bijgewoond, het was ijskoud maar een brassband zweepte duizenden mensen op die geloven dat democratie in de VS nog steeds een kans heeft. Dat was een beweging. De muziektent was een wake.
Ik stond daar met bevroren tenen in de sneeuw, een wetenschapper die precies weet wat er verloren gaat, en ik voelde alleen teleurstelling. Ik vroeg me af: als zelfs ik, iemand wiens hele leven geïnvesteerd is in de wetenschap, de woede niet kan vasthouden, wat kan ik dan van iemand anders verwachten?
Circus
De Trump-regering stelde vorig jaar voor om de National Institutes of Health (NIH), ‘s werelds grootste financier van biomedisch onderzoek, met 40 procent te korten. Het Congres stak er een stokje voor, we slaakten allemaal een zucht van verlichting en gingen vrolijk over tot de orde van de dag, in de overtuiging dat we hadden gewonnen. Maar door een gebrek aan transparantie blijkt nu dat nieuwe beurzen op een of andere manier slechts in een derde van het normale tempo worden toegekend. Met andere woorden: de 40 procent-bezuiniging werd bij de voordeur tegengehouden maar wandelde gewoon via het raam naar binnen, terwijl we allemaal zaten te kijken naar het circus in de straten, met buitengerechtelijke executies op maandag en bommen op ‘vul-hier-je-favoriete-olieland-in’ op dinsdag.
De wetenschap wordt niet ontmanteld omdat iemand heeft berekend dat ze overbodig is. Integendeel: NIH-investeringen liggen ten grondslag aan meer dan de helft van alle door de FDA goedgekeurde geneesmiddelen, met een rendement van twee en een halve dollar voor elke geïnvesteerde dollar. Het mRNA-platform dat in recordtijd een COVID-vaccin in je arm spoot, werd over decennia opgebouwd in ondergefinancierde publieke laboratoria. Het feit dat we alle rationele redenen hebben om investeringen te verdubbelen, maar in plaats daarvan kiezen voor uithollen, is geen beleidsfout. Het is een bekentenis over wat we werkelijk waarderen tegenover wat we onszelf wijsmaken. Het is geen vergissing. Het is een keuze.
En in Washington is er niemand die er slechter van slaapt. Omdat er geen concurrerende visie wordt beschermd. Geen alternatieve theorie over menselijke bloei die wordt uitgedragen. Wat er in de plaats staat is spektakel, zelfverrijking en dagelijks politiek theater. De wetenschap wordt niet uitgehold om iets beters te bouwen. Ze wordt ontmanteld, en er komt niets voor terug.
Geen moed
Misschien lees je dit vanuit de grachtengordel in Amsterdam of ‘t Kopje van Bloemendaal, terwijl je Amerika’s zelfdestructie met een comfortabele afstand gadeslaat. Ik wil die afstand met enige precisie verstoren. Vorige week publiceerde de ERC (European Research Council) een whitepaper dat bevestigt wat onderzoekers al generaties weten: het Europese wetenschappelijke landschap is verdeeld en mist richting. Het Draghi-rapport noemde dit in 2024 existentieel en beval aan het onderzoeksbudget te verdubbelen. De politieke respons was een beledigend compromis van €25 miljoen. Zesentwintig jaar nadat de Europese Onderzoeksruimte een officieel doel werd, blijft het ambitie verkleed als architectuur. Toen Europese functionarissen grootmoedig ‘ontheemde’ Amerikaanse wetenschappers uitnodigden om hun carrière op het ‘oude continent’ te vervolgen, werd dit met de gastvrijheid gedaan van iemand die vergeten is dat de logeerkamer al jaren geleden gesloopt is. Het falen van de EU lijkt minder theatraal dan dat van Washington. Bestuurlijker. Meer bedreven in de taal van kaders en multi-stakeholderconsultaties. Maar de leegte in het hart is identiek. Geen visie, geen moed, geen leider die bereid is te zeggen: dit is waar we naartoe gaan, dit is wat we bouwen, en het is menens.
Ondertussen, en dit is het punt waarop de ‘westerse’ zelfgenoegzaamheid het fatsoen moet hebben om te zwijgen, meldde de Nature Index vorig jaar dat acht van de tien meest productieve onderzoeksinstellingen ter wereld nu Chinees zijn. Eén behoort tot de VS. Eén tot Europa. We hebben onszelf decennialang wijsgemaakt dat China’s opkomst gebouwd was op imitatie, op intellectueel eigendom ontwikkeld in Westerse laboratoria. Dat verhaal is voorbij. China heeft zijn eigen problemen maar zette voor de lange termijn vol in op wetenschap terwijl wij aan het discussiëren zijn of die investering überhaupt nodig is. We vertellen nog steeds het oude verhaal omdat het nieuwe consequenties heeft.
Keuze van nu
Op dit moment is mijn favoriete serie ‘For All Mankind’ op Apple TV. Het begint met één contrafactisch scenario (spoiler alert!): op 26 juni 1969 bereiken de Sovjets als eersten de maan. Vervolgens schetst het wat er gebeurt wanneer een beschaving weigert de toekomst op te geven. De ruimtewedloop eindigt nooit. Technologieën ontwikkelen zich die in onze tijdlijn niet bestaan. Andere technologieën, specifiek ontworpen om de menselijke aandacht te koloniseren, vinden nooit de zuurstof om te ontvlammen. Het is sciencefiction. Het is ook de enige plek waar ik het argument ben tegengekomen dat geen enkele zittende leider in Washington, Brussel of Den Haag de verbeeldingskracht voor heeft: dat de toekomst geen bestemming is waar we naartoe worden gedragen, maar een keuze, die nu wordt gemaakt, in het tastbare, rauwe heden van nooit toegekende beurzen, lege muziektenten en onderzoekers die het vliegtuig instappen en afscheid nemen van een land dat ooit wetenschappelijk groots was. Die ene verschuiving in waar een beschaving voor kiest, herschrijft alles stroomafwaarts, inclusief de technologieën waar je nooit verslaafd aan raakt, omdat we bezig waren met iets belangrijkers. Een scenarioschrijver kon zich dit voorstellen. Onze leiders kunnen de moeite niet opbrengen. En wij, voor het overgrote deel, evenmin. Het had anders gekund. De enige reden dat het zo is, is omdat wij dat zo hebben besloten.
Tim van Opijnen is hoogleraar kindergeneeskunde aan Boston Children’s Hospital en Harvard Medical School in Boston, in de V.S. waar zijn lab nieuwe antibacteriële behandelmethoden ontwikkelt. Hij schrijft een maandelijkse column voor de Folia over onderzoek bedrijven in Trump’s Amerika.
