Willemijn van Dolen | Een suikertaks maakt frisdrank een stuk minder verleidelijk
Dat jongeren tussen de 12 en 16 zo’n negentig suikerklontjes binnenkrijgen via frisdrank, vinden zijzelf niet zo vreemd. Dat het normaal lijkt, is niet toevallig, schrijft columnist Willemijn van Dolen. ‘Frisdrank is goedkoop en de marketing rondom deze drankjes speelt slim in op smaak, imago, en gewoontegedrag.’
Vandaag kwam in het nieuws dat Nederlandse jongeren ongelooflijk veel suiker drinken. Volgens recent onderzoek van de GGD Amsterdam en de Vrije Universiteit Amsterdam krijgt de helft van de 12- tot 16-jarigen via frisdrank alleen al zo’n negentig suikerklontjes per week binnen. De meeste jongeren noemen het normaal, maar gezondheidsexperts vinden het zorgwekkend vanwege overgewicht en een verhoogd risico op diabetes.
Suikertaks
Dat het normaal lijkt, is niet toevallig. Frisdrank is goedkoop en de marketing rondom deze drankjes speelt slim in op smaak, imago, en gewoontegedrag. En suikerhoudende dranken zoals reguliere frisdranken, maar ook vruchtensappen, limonades, ijsthee, sportdranken en energiedrankjes zijn prominent aanwezig in de supermarktschappen. Er klinkt steeds vaker en luider een roep om een suikertaks in te voeren om de consumptie te verminderen.
Maar werkt zo’n suikertaks eigenlijk? Ja zeker. Dat is wat onderzoek van mijn collega Jonne Guyt en zijn collega’s laat zien: een sodabelasting doet meer dan alleen de prijs van frisdrank verhogen, het verandert ook hoe merken hun producten verkopen en promoten.
Daling
In hun studie werd duidelijk dat wanneer een soda-taks wordt ingevoerd, producenten en winkels minder vaak met promoties komen en de kortingen die ze geven flink verminderen. Niet alleen worden frisdrankflessen duurder, maar ze worden ook minder vaak in de schijnwerpers gezet. Hierdoor daalt de aantrekkingskracht van het product niet alleen via de portemonnee, maar ook via de marketing. De onderzoekers ontdekten dat deze aanpassingen in promotiegedrag verantwoordelijk zijn voor een aanzienlijk deel van de daling in frisdrankverkoop, bovenop de prijsstijging zelf.
Deze inzichten zijn interessant als je naar de cijfers van de jongeren kijkt. Slechts het duurder maken van suikerhoudende frisdrank zou volgens de onderzoekers van de GGD-VU al kunnen helpen: respondenten gaven aan dat ze minder zouden kopen als een blikje meer dan drie euro kostte. Maar Guyt en collega’s wijzen ons erop dat het effect van een sodabelasting breder is dan alleen prijsverhoging; de hele commerciële dynamiek verandert erdoor.
Het is makkelijk om te wijzen op individuele keuzes: kinderen die simpelweg te veel drinken. Maar als de omgeving vol zit met goedkope, zoete dranken waarvoor volop reclame wordt gemaakt, zijn die keuzes niet zo ‘vrij’ als ze lijken. Misschien is het antwoord geen strikte moraliserende boodschap over suiker. Misschien is het een verstandige mix van beleid, prijsprikkels én heroverweging van hoe frisdrank wordt gepresenteerd in onze samenleving. Want als zelfs marketingstrategieën veranderen door beleid, zoveel te meer onze gewoontes.
