Han van der Maas | We komen met de schrik vrij
Vrijdag 30 januari was een bijzondere dag: er werd niet alleen aangekondigd wie de nieuwe UvA-voorzitter is, er werd ook een regeerakkoord gepresenteerd met daarin het einde van de verplichte vernederlandsing van psychologie. ‘Maar de tegenstanders van Engelstalig hoger onderwijs zullen zich blijven roeren,’ schrijft columnist Han van der Maas.
Afgelopen vrijdag 30 januari was een bijzondere dag voor de UvA en in het bijzonder voor mijn afdeling. De nieuwe UvA-collegevoorzitter, Vinod Subramaniam, werd aangekondigd en de rector, Peter-Paul Verbeek, vertrekt na vier tropenjaren naar de KNAW. Ook werd het regeerakkoord gepresenteerd, met een structurele investering van 1,5 miljard euro in onderwijs en wetenschap. Bovendien schrapt de aanstaande regering de Toets Anderstalig Onderwijs voor nieuwe opleidingen en blijft het huidige anderstalige aanbod in stand. Daarmee is de psychologieopleiding van de UvA met de schrik vrijgekomen.
Ik begrijp dat dit niet-psychologen misschien weinig zegt. Ter herinnering: om de Toets Anderstalig Onderwijs (TAO) te voorkomen, stelden de universiteiten (verenigd in Universiteiten van Nederland, UNL) voor om alleen de psychologieopleidingen in de Randstad te vernederlandsen, oftewel: voor de bus te gooien.
Klotestreek
Onze eerste opinieartikelen tegen deze voorgenomen verplichte vernederlandsing dateren al van 2019 en sindsdien hebben we tientallen opinies en columns gepubliceerd. Ook de tegenstanders van Engelstalig onderwijs hebben zich niet onbetuigd gelaten. Met name Beter Onderwijs Nederland kreeg de wind in de zeilen toen zij Omtzigt en zijn partij NSC aan hun zijde vonden. Een jaar geleden leek het pleit beslecht en de TAO een feit. De list van UNL, waarbij de opleiding psychologie werd opgeofferd, was in dat licht enigszins te begrijpen, al bleef het een klotestreek.
Maar toen viel het kabinet, trok Omtzigt zich terug (nota bene vanwege psychologische problemen) en implodeerde zijn partij. In het nieuwe, nog steeds rechtse parlement viel met name de voorgenomen vernederlandsing van de Utrechtse economieopleiding slecht.
Reorganisatie
Wat er precies is gebeurd in de onderhandelingen van vorige week, welke rol de ophef rond die opleiding heeft gespeeld en of onze acties en oproepen van het afgelopen jaar ook maar iets hebben bijgedragen, zullen we waarschijnlijk nooit te weten komen. Belangrijker is dat we nu weer vooruit kunnen met ons toponderzoek en onze zeer gewaardeerde opleidingen. De dreiging van een reorganisatie is voorlopig van de baan.
Voorlopig, zeg ik, want de tegenstanders van Engelstalig hoger onderwijs zullen zich blijven roeren. Het verzet tegen Engelstalig onderwijs kent een lange geschiedenis en verschillende motieven. Eén motief is het behoud van het Nederlands. Een eeuw geleden streed men tegen germanismen, nu tegen verengelsing. De Bond tegen Leenwoorden is daarvan een mooi voorbeeld. De website van Onze Taal biedt een mooi overzicht. Maar dit is niet mijn strijd, als taalutopist en pleitbezorger van radicale spellingshervorming is dit niet mijn strijd.
Elitair
Een tweede motief is het idee dat verengelsing een tweedeling in de Nederlandse samenleving veroorzaakt, of die in ieder geval versterkt. Omdat pleitbezorgers van het Nederlands als cultureel erfgoed op mij nogal elitair overkomen, heb ik dit argument nooit heel serieus genomen. Voor mijn pleidooi voor spellingshervorming vind ik bij deze groep geen steun. Maar misschien hangt de polarisatie in Nederland inderdaad samen met de beheersing van het Engels, die overigens nergens zo hoog is als hier (als tweede taal tenminste).
Een derde motief is het idee dat onderwijs in de moedertaal noodzakelijk is voor academische vorming. Inderdaad verwerken mensen informatie sneller en beter in hun eigen taal, zoals blijkt uit verschillende kleinschalige experimenten. Maar er zijn geen aanwijzingen dat Nederlandse studenten die een Engelstalige bachelor volgen een lager eindniveau bereiken, terwijl zij zich wel volwaardig kunnen mengen in het Engelstalige wetenschappelijke discours.
Reputatieschade
Het vierde motief betreft het aantal internationale studenten in Nederland. Dat groeide snel, wat koren op de molen was van populistische partijen. Maar ook wijzelf vroegen om instrumenten om deze instroom in balans te houden. Psychologie kent bijvoorbeeld al tientallen jaren een numerus fixus die ongeveer gelijk is gebleven en streeft naar een evenwicht van circa 50/50 internationale en Nederlandse studenten. Onze klinische masters zijn in het Nederlands.
Kortom: in elk van deze motieven zit wel iets, maar samen inspireerden ze zeer radicale maatregelen, vooral bepleit door NSC en ook door Beter Onderwijs Nederland. Nu het aantal internationale (en Nederlandse) studenten al voor het derde jaar op rij daalt, zijn deze maatregelen voorlopig van de baan. De effecten van het voornemen zullen echter nog wel enige tijd doorwerken. Door wereldwijde demografische ontwikkelingen zal de concurrentie om jong talent, van waar dan ook, de komende jaren alleen maar toenemen. De internationale reputatieschade die we hebben opgelopen, kan ons daarbij nog duur komen te staan.
Han van der Maas is hoogleraar psychologische methodenleer.
