Studentenevaluaties zijn het Gouden Kalf van de wetenschap
Op de universiteit worden studentenevaluaties verafgood, schrijft docent Cor Zonneveld, en dat is onterecht. ‘Ze zijn indrukwekkend in uiterlijk, maar leeg in wezen.’
Toen de Hebreeën ongeduldig werden in de woestijn, smeedden zij een gouden kalf om te aanbidden. Het was niet God, maar het glansde, en dat was genoeg. In de universiteiten van vandaag heet het gouden kalf de studentenevaluatie. Zij schittert door eenvoud: een paar cijfers op een Likert-schaal, enkele opmerkingen, een aura van ‘studentenstem’. Bestuurders buigen ervoor. Promoties, contracten, zelfs reputaties worden erdoor geraakt. Maar net als het kalf in de woestijn is het een afgod: indrukwekkend in uiterlijk, leeg in wezen.
Dat betekent niet dat evaluaties waardeloos zijn. Wanneer scores overal instorten, is er iets mis. Een docent die elk contact met een klas verliest, heeft steun nodig om zijn of haar onderwijs te verbeteren. Het probleem zit niet in het bestaan van evaluaties, maar in de eerbied die zij krijgen. Universiteiten doen alsof ze maatstaven zijn voor cursus- en onderwijskwaliteit, terwijl ze dat in werkelijkheid allerminst zijn.
Studenten zijn niet getraind om onderwijs te beoordelen aan de hand van pedagogische principes, en het is oneerlijk om dat van hen te verwachten. Hun evaluaties meten indrukken: was het college vermakelijk? Was alles duidelijk genoeg uitgelegd zodat ik niet zelf hoefde te worstelen? Voelde de werkdruk licht?
Zulke antwoorden zeggen meer over kortetermijncomfort dan over langetermijnleren. De cursus die echte intellectuele inspanning vraagt — en daarom op het moment verwarrend of zelfs frustrerend voelt — kan juist degene zijn die het denken van een student blijvend verandert. Maar zulke effecten verschijnen nooit op een evaluatieformulier.
En zo functioneren studentenevaluaties minder als een spiegel van cursus- en onderwijskwaliteit en meer als een klanttevredenheidsonderzoek. Ze belonen vlotte presentatie en handholding. Ze straffen accenten, onconventionele werkvormen of leerstof die pas na serieuze inspanning toegankelijk wordt. Sterk uiteenlopende meningen heffen elkaar op en creëren ruis in plaats van een signaal. Anonieme reacties openen de deur voor scheldpartijen die kwetsen maar niet bijdragen. Ondanks al het bestuurlijke geloof erin, zeggen studentenevaluaties weinig over of het onderwijs werkelijk goed was.
Toch blijven universiteiten ze aanbidden. Waarom? Omdat ze gemakkelijk zijn. Cijfers kunnen worden opgeslagen in spreadsheets, vergeleken over de jaren heen, omgezet in nette dashboards. Het lijkt op verantwoording, maar het is een leeg ritueel: plechtig uitgevoerd, zonder iets echts voort te brengen. Het bespaart universiteiten de moeilijkere taak om echte manieren te ontwikkelen om onderwijs te beoordelen.
Onderwijs verdient beter. Als universiteiten het werkelijk waardeerden, zouden zij investeren in betekenisvolle evaluatie: collegiale observatie, onderwijsportfolio’s, langetermijnonderzoek naar leerresultaten. Die zijn trager, duurder en rommeliger — maar ook echt. In plaats daarvan blijft het gouden kalf op zijn voetstuk staan, bewonderd om zijn glans terwijl iedereen weet dat het geen goddelijke kracht bezit.
In het bijbelverhaal daalt Mozes van de berg af, ziet het afgodsbeeld en slaat het aan stukken. Ook dat is voor ons een les. Het is tijd om het gouden kalf van de studentenevaluaties te verbrijzelen. Gebruik ze als alarmbel wanneer ze instorten, maar doe niet langer alsof ze een kompas zijn voor cursuskwaliteit. Zolang we ze aanbidden, blijven we ronddolen in de woestijn, cirkelend rond een afgod in plaats van op weg te gaan naar het beloofde land van beter onderwijs.
Cor Zonneveld is bioloog en docent aan het AUC.
