Tim van Opijnen | Gelukkig is er nog verzet in Amerika – soms uit onverwachte hoek
Washington is hard op weg Amerika tot de grond toe af te branden, constateert Tim van Opijnen. Gelukkig zijn er ook momenten van verzet. Soms zelfs op momenten dat je het niet verwacht. ‘Voor deze zaal was de jonge spreker de triomf van de American Dream. Voor de federale overheid is hij een “DEI-aanstelling”, of erger: een statistiek wachtend op een ICE-busje.’
Er hangt een bedwelmende ironie rond de elite van Wall Street die samenkomt om de onwrikbaarheid van wetenschappelijke feiten te vieren. Toch was dat het decor maandagavond in een schitterende balzaal in New York City. Tussen een bonte mix van wetenschappers, rijke, machtige mensen en docenten hief ik het glas op de New York Hall of Science en het radicale idee dat de waarheid ertoe doet. Het voelde minder als een gala, en meer als een chique verzetsbijeenkomst.
De avond werd edgy toen de directeur van de New York Port Authority het podium betrad. Hij bestiert een infrastructuurimperium van tachtig miljard dollar en een half miljoen banen. In het huidige politieke klimaat verwacht je van zo’n bestuurder voorzichtigheid. Vergeet het maar. Met de roekeloosheid van iemand die weet dat de cijfers aan zijn kant staan, fileerde hij de huidige regering. Het ontkennen van feiten, stelde hij, houdt het rijzende water en de stormen aan de Oostkust niet tegen. Terwijl Washington het huis tot de grond toe wil afbranden, stond hier iemand die de fundering aan het stutten is.
Maar het emotionele anker was een "senior explainer" van het museum. Vijf jaar geleden als tiener gearriveerd uit Zuidoost-Azië, nu vol passie over het onderwijzen van wetenschap aan kinderen. In zijn charisma zag je het soort enthousiasme en optimisme dat niet te veinzen is. Terwijl het applaus aanzwol, drong zich een grimmig contrast op: voor deze zaal is hij de triomf van de American Dream. Voor de federale overheid, een paar honderd mijl zuidelijker, is hij een "DEI-aanstelling", of erger: een statistiek wachtend op een ICE-busje. Het overweldigende applaus was niets minder dan een collectieve middelvinger naar het nativisme dat nu als beleid door het leven gaat.
De volgende ochtend voelde het nieuws als een ijskoude douche. De overheid voert een demolition derby (een autosport waarbij coureurs met elkaar botsen in een afgesloten ruimte totdat er nog maar één voertuig rijdend is, red.) uit op de instituties, vastbesloten ons te gaslighten tot we uit pure uitputting buigen.
Neem de CDC (Centers for Disease Control and Prevention). Tot voor kort het baken van volksgezondheid, maar afgelopen week onder druk van volksgezondheidminister Robert F. Kennedy Jr. (RFK Jr.) gedwongen om een semantische pirouette uit te voeren die zo onhandig was dat ze hilarisch zou zijn als ze niet dodelijk was. De CDC-website meldt nu dat de stelling ‘vaccins veroorzaken geen autisme’ niet langer ‘evidence-based’ is. Maar de kop van de pagina luidt nog steeds: ‘Vaccines do not cause Autism*’. Let op de asterisk! Die verwijst naar een voetnoot dat de kop moet blijven bestaan vanwege een recente deal met een Senaatscommissie. Het is regeren per voetnoot, terwijl de waarheid sterft in de kleine lettertjes.
En terwijl de CDC verwarring zaait, zorgt het ministerie van Buitenlandse Zaken ervoor dat de wereld ons definitief als totaal losgeslagen ziet. Donderdag werd elk land dat inclusiviteit bevordert, abortus subsidieert en haatzaaien aanpakt, bestempeld als ‘schender van mensenrechten’. Het argument leunt op de Onafhankelijkheidsverklaring: ‘alle mensen worden door de Schepper begiftigd’ met rechten waar de overheid niet aan mag komen, en kennelijk is God bijzonder ontstemd over diversiteitstrainingen. Door inclusiviteit te framen als onderdrukking, verandert de VS van een rationele actor in een theologische repressiemachine. Wie kijkt er nog van op dat onze bruggen piepen en onze handtekening onder verdragen waardeloos is geworden?
Toch blijf ik terugdenken aan maandagavond. De overheid heeft misschien de macht, de asterisken en de pestkoppen. Maar ze kan niet namaken wat er in die balzaal gebeurde. Ze kan het enthousiasme van die jonge immigrant niet wegsaneren. Toen hij sprak over zijn liefde voor dit land, bewees hij dat deze politieke regressie slechts een voetnoot zal blijken. De directeur van de Port Authority weet het: bruggen blijven niet overeind door geloof, maar door de wetten van de fysica. In die zaal wist iedereen dat een samenleving niet gedijt bij uitsluiting, maar bij diversiteit en samenwerking. Misschien hanteert Washington de sloopkogel, maar het verzet is niet geknakt. Feiten zijn taai. Maar zoals ik maandag weer leerde: hoop is nog taaier.
Tim van Opijnen is hoogleraar kindergeneeskunde aan Boston Children’s Hospital en Harvard Medical School in Boston, in de V.S. waar zijn lab nieuwe antibacteriële behandelmethoden ontwikkelt. Hij schrijft een maandelijkse column voor de Folia over onderzoek bedrijven in Trump’s Amerika.
