Han van der Maas | Grote doorbraken in wetenschap zijn uiterst zeldzaam, ook in natuurwetenschappen
Reflecterend op de komende bezuinigingen doet columnist Han van der Maas een poging het rechtse kabinet en de minister van OCW Eppo Bruijns terecht te wijzen. ‘Als Eppo aan de psychologie denkt, ziet hij een divan voor zich.’
Eppo Bruijns zei enige jaren geleden in Scienceguide: ‘Hoeveel sociologen en psychologen willen wij nog opleiden? Wat voor land willen wij zijn? Ik denk dat wij veel meer baat hebben bij mensen die slimme producten kunnen maken, in plaats van dat wij mensen maar op de bank bij de psycholoog leggen.’ Ook zei hij dat je wel moet investeren in de alfawetenschappen, want dat maakt ons tot een beschaafd land. Een ander kamerlid, Michel Rog (CDA) zei in het FD: ‘De meest gestelde vraag onder psychologiestudenten met een diploma is: “Wilt u er frietjes bij?” Zij komen in de snackbar te staan, dat is gewoon zo.’
Psychoanalyse
Dat belooft weinig goeds voor mijn faculteit. Ik doe toch maar een futiele poging onze rechtse politici terecht te wijzen. De divan bestaat niet meer: eindeloze sessies psychoanalyse zijn vervangen door therapievormen die voortdurend wetenschappelijk worden getest. Die zijn voor veel psychische klachten redelijk effectief gebleken. Meer onderzoek hierna is essentieel. De wachtlijsten in de GGZ zijn enorm (meer dan 100.000 mensen), miljoenen Nederlanders gebruiken psychofarmaca zoals Prozac met alle bijwerkingen van dien en ongeveer één op de vijf werknemers in Nederland kampt met burn-outklachten. Dit leed los je niet op met producten, winkelen is geen succesvolle therapievorm.
Wachttijd: honderden jaren
Ik deel de frustratie dat in het psychologisch onderzoek naar verslaving, depressie, agressie, leerproblemen, autisme, conflicten en pestgedrag, om maar een paar maatschappelijk relevante voorbeelden te noemen, grote doorbraken uitblijven. Ter verdediging: grote doorbraken in de wetenschap zijn uiterst zeldzaam, en ook in de natuurwetenschappen hebben ze soms tientallen, of zelfs honderden jaren op zich laten wachten.
Maar zo’n doorbraak is er nu, de Artificiële intelligentie (AI). AI kent haar oorsprong in het psychologisch onderzoek naar het menselijk denken. Nota bene mijn voorganger Adriaan de Groot was met zijn proefschrift Het Denken van den Schaker een belangrijke inspiratiebron voor de ontwikkeling van de AI. De twee pijlers van de huidige AI — neurale netwerken en reinforcement learning — zijn door psychologisch onderzoekers op de kaart gezet. Niet voor niets ontving cognitief psycholoog Geoffrey Hinton de Nobelprijs voor Natuurkunde voor zijn baanbrekende werk op het gebied van de kunstmatige intelligentie. Over slimme producten gesproken!
Net als bij de Nobelprijs voor Kahneman (Economie) wordt ook hier vaak over het hoofd gezien dat deze bijdragen uit mijn vakgebied afkomstig zijn. Het hardnekkige vooroordeel dat psychologie geen ‘harde’ wetenschap kan zijn, blijft overheersen. Als Eppo aan de psychologie denkt, ziet hij een divan voor zich. Maar scheikundigen zijn geen alchemisten meer en psychologen geen Freudianen.
Arbeidsmarkt
Michel Rogs opmerking over de arbeidsmarkt voor psychologen is een ander misverstand. De baanzekerheid voor psychologie studenten heeft altijd in de middenmoot gestaan. Het aantal psychologiestudenten aan de UvA is ook al tientallen jaren constant, de internationalisering heeft daar niets aan veranderd. Wij houden nadrukkelijk rekening met de arbeidsmarkt. Onze bacheloropleiding is bijvoorbeeld in het Engels, maar de klinische masteropleidingen zijn in het Nederlands — juist vanwege de eisen van de arbeidsmarkt. Afgestudeerden van mijn eigen master, Behavioral data science, vinden zeer gemakkelijk een baan. Dit geldt overigens voor vrijwel alle academische opleidingen. Nederland zit de springen om personeel, hoog- en laagopgeleid!
Tot slot nog even over Eppo’s investeringen (=minder zware bezuinigingen) in de alfawetenschappen. Dit kabinet stopt mensen met ernstige psychische stoornissen in gevangenissen, laat vluchtelingen in de winter op straat slapen, laat de toeslagenaffaire voortetteren, vertraagt klimaatmaatregelen, deelt hardvochtige bijstandsboetes uit, sluit dubieuze migratiedeals en bouwt ontwikkelingssamenwerking systematisch af. Maar Eppo bezuinigt wat minder op de alfa’s, dus gelukkig zijn we nog steeds een beschaafd land!
