Startphone helpt ouders en jongeren om smartphonegebruik te verminderen
Wetenschappers van de UvA en VU lanceren samen met telecombedrijf Odido Startphone, een app die jongeren en hun ouders helpt om verantwoord om te gaan met hun telefoon.
Fietsen leer je eerst met zijwieltjes en een smartphone moet je ook niet gelijk gebruiken zonder bescherming. Dat is het motto van Startphone, de app die UvA-, en VU-onderzoekers samen met telecombedrijf Odido afgelopen week lanceerden. De app neemt het besturingssysteem van je telefoon over en geeft jongeren gericht toegang tot het gebruik ervan op basis van hun leeftijd.
‘Met deze app is smartphonegebruik geen sprong in het diepe maar een verantwoorde eerste stap,’ zegt Wouter van den Bos, hoofddocent ontwikkelingspsychologie aan de UvA die de app samen met Odido ontwikkelde.
Voorwaarden
De app komt voort uit de Richtlijn Gezond Schermgebruik, die VU- en UU-onderzoekers afgelopen jaar schreven voor ouders en opvoeders. ‘Veel ouders maken zich zorgen over het smartphonegebruik van hun kinderen, maar vinden het lastig om er iets tegen te doen,’ zegt Van den Bos, die ook betrokken was bij de richtlijn. Een reclamebureau benaderde de onderzoekers om te vragen of ze met een grote telecomprovider de richtlijn in een app wilden verwerken. Dat resulteerde in een samenwerking met telecomprovider Odido.
Wel hanteerden de onderzoekers een aantal voorwaarden. ‘Het was voor het eerst dat we met zo’n grote commerciële partij samenwerkten, dus daar hebben we wel even over na gedacht om belangenverstrengeling te voorkomen,’ zegt Van den Bos. ‘Uiteindelijk zijn we in zee gegaan, wij kunnen tenslotte zelf geen app ontwikkelen, onder de voorwaarden dat de app gratis zou worden, er geen data van gebruikers wordt verzameld en er geen reclame komt in de app.’
Dumbphone
De app werkt het beste voor kinderen die nog niet eerder gebruik hebben gemaakt van een smartphone. Op die manier kan de app namelijk meegroeien met de ontwikkeling van het kind. De app bestaat uit vier niveaus. Het basisniveau is een soort ‘dumbphone’: de telefoon kan alleen gebruikt worden om mee te bellen. Het eerste niveau is voor kinderen van 11-12 jaar en staat ook educatieve apps toe. Voor kinderen van 13-14 jaar is het in het tweede niveau ook mogelijk om communicatie-apps zoals WhatsApp en Signal te gebruiken. Het derde niveau is voor kinderen vanaf 15 jaar en staat ook andere sociale media-apps toe.
Wereldwijd voeren steeds meer landen een verbod in op het gebruik van sociale media. Na Australië, Maleisië en Indonesië volgde onlangs ook Groot-Brittannië met een verbod voor kinderen onder de 16 jaar. Nederland onderzoekt de mogelijkheden voor een verbod voor kinderen onder de 15 jaar. Dat blijkt juridisch mogelijk, al zitten er nog wel wat haken en ogen aan, concluderen UvA-onderzoekers Paddy Leerssen en hoogleraar Joris van Hoboken gisteren in een adviesrapport aan het kabinet.
Vooralsnog werkt de app alleen op Androidtelefoons. Het Amerikaanse techbedrijf Apple, bekend om hun beschermende houding rondom de eigen interfase, wil vooralsnog niet meedoen. Van den Bos: ‘We hopen natuurlijk dat ze zich nog gaan bedenken.’
Normverschuiving
De afgelopen jaren nemen de zorgen over het smartphonegebruik van jongeren toe. Jongeren zitten te lang op hun telefoon waardoor ze niet meer toe komen aan andere dingen, zoals huiswerk, slapen en vrienden zien. De contentmoderatie houdt te wensen over waardoor jongeren aanstootgevende beelden te zien kunnen krijgen. Ook kunnen ze via hun telefoon in contact komen met vreemden die vapes verkopen of druk uitoefenen op jongeren om ze in het illegale circuit te krijgen.
‘De norm over wat we normaal vinden in sociale mediagebruik is aan het verschuiven,’ zegt Van den Bos. Uit onderzoek blijkt dat ouders van mening zijn veranderd over wat de ideale leeftijd is om een kind een smartphone te geven. ‘Veel ouders van kinderen tussen de 10 en 15 jaar, die kinderen tussen de 10 en 11 jaar een smartphone hebben gegeven, noemen nu 12 jaar als de ideale leeftijd. Dat is dus echt een paar jaar opgeschoven.’
Ook maken ouders het onderscheid tussen het gebruik van een smartphone en het gebruik van sociale media. De ideale leeftijd die ouders noemen waarop kinderen sociale media mogen gebruiken ligt namelijk hoger. Daar noemt één derde van de ouders 12 jaar, één derde 14 jaar en één derde 16 jaar. ‘Daar is dus variatie, en dat sluit ook aan bij het concept van Startphone, dat sociale media pas vanaf 15 jaar toestaat.’
Meidenhuizen
Volgens Van den Bos is Startphone een deel van de oplossing. Uiteindelijk moet de app vooral het gesprek tussen jongeren en ouders op gang brengen. Daarvoor stelt de app ook vragen over schermtijd, of een telefoon mee mag naar de slaapkamer en of de telefoon uitgaat als er huiswerk wordt gemaakt.
Ook moeten de sociale media apps beter gereguleerd worden. Daar passen de onderzoekers Startphone dan weer op aan. Van den Bos: ‘Als TikTok wel een kindvriendelijke app ontwikkelt, wat niet waarschijnlijk maar ook niet ondenkbaar is, dan kan deze al voor jongere kinderen gebruikt worden.’
Voorlopig gaan de ontwikkelingen vooral de andere kant op. Zo heeft de chat app Whatsapp inmiddels ook kanalen met berichten die voor iedereen leesbaar zijn. Die zogenoemde ‘meidenhuizen’ zijn populair onder tienermeisjes, die er persoonlijke informatie met de wereld delen.
