Israël entert Gazavloot met UvA-student aan boord nabij Cyprus. Mag dat zomaar?
De vloot met hulpgoederen onderweg naar Gaza, waar UvA-student Jesse van Schaik op meevoer, is door het Israëlische leger ter hoogte van Cyprus geënterd. Maar gaat het daarbij om een rechtmatige blokkade, of om een illegale onderschepping? ‘Er wordt betwist of het hier gaat om een internationaal of een intern conflict.’
UvA-student Jesse van Schaik (21) voer mee op de Global Sumud Flotilla – een vloot die onderweg was naar Gaza om daar hulpgoederen te leveren – maar zou inmiddels door het Israëlische leger van haar boot zijn gehaald, zo meldt de vloot op Instagram. Volgens de Global Sumud Flotilla werden de schepen maandag geënterd in de buurt van Cyprus. Eerder deze maand werd ook al een deel van diezelfde vloot door Israël onderschept voor de kust van Kreta, maar waar Van Schaik toen nog wist te ontkomen, lijkt zij nu dus wel door Israël te zijn opgepakt.
Zeeblokkade
Hoewel Israël al sinds 2009 een blokkade hanteert waarbij schepen die richting Gaza varen worden tegengehouden, werpt zo’n onderschepping midden op open zee wel vragen op. Want heeft het land eigenlijk wel het recht om in internationale wateren dit soort acties uit te voeren, of is Van Schaik op illegale gronden door Israël van boord gehaald?
‘Als bezettende macht in Gaza kan Israël toegang tot het bezette gebied reguleren,’ aldus jurist en hoogleraar internationaal publiekrecht en duurzaamheid André Nollkaemper, ‘maar dat geeft Israël nog niet het recht om op volle zee schepen te onderscheppen die richting Gaza gaan.’
Zo’n zogenaamde zeeblokkade kan volgens de hoogleraar rechtmatig worden ingezet wanneer het gaat om een internationaal conflict, ‘maar in dit geval wordt betwist of het hier gaat om een internationaal of een intern conflict. Ook omdat Israël (maar bijvoorbeeld ook Nederland) Palestina niet als staat heeft erkend.’
Humanitaire hulp
Wanneer de situatie zou worden beschouwd als een intern gewapend conflict tussen Israël en Hamas is een dergelijke blokkade, en dus ook de onderschepping op open zee, hoe dan ook onrechtmatig, legt Nollkaemper uit. ‘Maar het Internationaal Gerechtshof neemt in een advies uit 2024 impliciet aan dat het recht voor internationale gewapende conflicten op deze situatie van toepassing is. Als dat zo is, mag Israël in beginsel een blokkade instellen.’
Toch is daarmee de kous nog niet af, vervolgt de jurist. ‘Ook als Israël op zichzelf het recht heeft een blokkade in te stellen, kan de handhaving onrechtmatig worden als die in strijd komt met de fundamentele verplichtingen ten aanzien van de bevolking in het bezette gebied. Meerdere VN-rapporten hebben vastgesteld dat er sprake is van een beleid van uithongering ten aanzien van Gaza, en er is een goede grond om te zeggen dat de blokkade deel is van dat beleid. Als dat zo is, neemt dat de rechtmatigheid van de blokkade weg.’
Daar komt nog eens bij dat het Internationaal Gerechtshof Israël heeft verplicht humanitaire hulp in Gaza toe te laten, legt Nollkaemper uit. ‘Op deze gronden, gevoegd bij het feit dat de onderschepping zeer ver plaatsvond van Gaza, en de militaire noodzaak tot bescherming uiterst zwak is, moet de conclusie zijn dat het handhaven van de blokkade om humanitaire hulp tegen te houden, en dus ook het opbrengen van de schepen van de Global Sumud Flotilla op volle zee, onrechtmatig is.’
