Wat er bij de Hongaarse verkiezingen op het spel staat voor Europa (en voor de UvA)
Deze zondag zijn de ogen van heel Europa op Hongarije gericht, waar de spannendste verkiezingen in tijden voor de deur staan. Peilingen wijzen erop dat er na zestien jaar een einde zou kunnen komen aan het tijdperk van de huidige premier Viktor Orbán. Goed nieuws voor Europa en Nederland, aldus Hongaars universitair hoofddocent Europees recht Kati Cseres.
Waarom zijn de Hongaarse verkiezingen van deze zondag zo spannend en belangrijk?
‘Voor het eerst in zestien jaar bestaat er een heel realistische kans dat Hongarije een andere koers gaat varen. De afgelopen verkiezingen was de oppositie gefragmenteerd, maar nu lijkt het er serieus op dat Viktor Orbán kan worden verslagen. De peilingen laten zien dat oppositieleider Peter Magyar kan gaan winnen, omdat een groot deel van de Hongaarse bevolking verandering wil. Denk daarbij aan de gezondheidszorg en het onderwijs, maar ook de hele economie ligt in puin.’
In West-Europa kennen we Magyar vooral omdat hij een heel andere toon aanslaat tegenover de EU dan Orbán.
‘Inderdaad. Hij wil dat Hongarije gewoon als lidstaat meewerkt aan de besluiten die in de Europese instellingen worden genomen. Een normale beslissingsprocedure, zonder dat er constant trucjes moeten worden bedacht.’
Dat zou een flinke breuk betekenen met de positie die Hongarije nu in de EU heeft.
‘Op dit moment ligt Hongarije vaak dwars wanneer er beslissingen worden genomen waarvoor ieders steun nodig is, unanimiteit. Daarbij heeft ieder lid een vetorecht. Die unanimiteit is nodig bij zeer prominente vraagstukken. Denk aan het al dan niet blijven steunen van Oekraïne, of het bewaken van de vrede elders in Europa. Door het innemen van die blokkerende positie was Hongarije lang geïsoleerd binnen de EU, maar inmiddels is er een kamp om het land heen ontstaan.’
Is Hongarije nog altijd de voorloper binnen dat kamp?
‘Je zou kunnen zeggen dat het land zelfs een soort rolmodel is. In Hongarije werken bijzonder goede juristen die op een heel creatieve manier nadenken over het Europees recht; ik zou haast zeggen dat Orbán na zijn politieke carrière van harte welkom is aan de UvA met al zijn kritische ideeën.’
‘Zo is er laatst een wet door de EU aangenomen voor de mediavrijheid. Hongarije stemde daar niet alleen tegen, maar heeft ook direct een zaak gestart bij het Europese Hof van Justitie, waarbij ze beargumenteren dat die wet teruggedraaid zou moeten worden, vanwege een verkeerde juridische basis. En dat argument blijkt helemaal nog niet zo onzinnig. Hongarije is altijd op zoek naar dat soort slimme manieren om de EU te dwarsbomen.’
De Hongaarse verkiezingen kunnen ook de banden tussen de UvA en Hongarije beïnvloeden. Vanwege de politieke controle van de Fidesz-partij van Orbán op het onderwijs zijn 26 Hongaarse universiteiten door Europese sancties uitgesloten van het uitwisselingsprogramma Erasmus+ en het subsidieprogramma Horizon.
De UvA besloot zelf, op advies van de adviescommissie Samenwerking met derden, om geen samenwerkingen aan te gaan met Hongaarse instellingen op de sanctielijst. Wel heeft de Faculteit Economie en Bedrijfskunde via het universiteitsnetwerk QTEM nog een uitwisselingsprogramma met de Corvinus-universiteit uit Boedapest.
Bij een nieuwe politieke koers in Hongarije kunnen de wetenschappelijke banden mogelijk weer worden hersteld.
Magyar komt zelf uit het hart van de partij van Orbán. Staat hij wel echt voor zulk drastisch ander beleid?
‘Wat Magyar belooft – en wat hij dus ook zal moeten doen om zijn legitimiteit te behouden – is het normaliseren van de banden met Europa. Hij is absoluut niet links en ook niet groen, maar ik denk dat hij wel een harde lijn zal trekken tegenover extreemrechts. En dat is ook wat veel Hongaren willen. Hongarije heeft gewoon dat geld uit de EU nodig. Het land moet weer normaal gaan meedraaien om een beroep te kunnen doen op die fondsen.’
Wat voor invloed hebben deze verkiezingen hier in Nederland denk je?
‘We hebben natuurlijk gezien dat Nederland politiek gezien ook vreselijk is veranderd. Als Orbán wordt verslagen betekent dat een verlies voor de ontwikkeling waar wij ons hier ook grote zorgen over maken. Daarnaast is Nederland ook maar een klein land, dus goedlopende Europese samenwerking is absoluut niet onbelangrijk.’
‘Voor de Hongaarse gemeenschap hier in Nederland is het in ieder geval erg spannend. Kijkend naar de statistieken is het zo dat veel van hen niet op de partij van Orbán stemmen. Datzelfde geldt voor de Hongaarse studenten die hier aan de UvA studeren. Tijdens de lessen die ik geef, waarbij het vaak gaat over grote, constitutionele vraagstukken, bespreken we de Hongaarse politiek wel eens. Hongarije is namelijk een bijzonder goede case study, om te analyseren hoe het Europees recht werkt, of juist niet werkt.’
Op donderdag 16 april spreekt Kati Cseres ’s avonds bij Spui25, om de uitslag van de Hongaarse verkiezingen te duiden. Aanmelden kan hier.
