UvA kiest | Hoe democratisch is de studentendemocratie?
Vandaag beginnen de jaarlijkse studentenraadsverkiezingen. Hoe democratisch is de studentendemocratie? ‘Studentenpartijen zijn er in alle soorten en maten. Het is soms net de Tweede Kamer, al moet gezegd dat de UvA geen christelijke studentenpartijen kent.’ Stemmen kan hier.
Het is inmiddels al meer dan tien jaar geleden dat de grootste en langste Maagdenhuisbezetting ooit plaatsvond: in het voorjaar van 2015 was het bestuurscentrum van de UvA maar liefst zes weken ononderbroken bezet. De inzet was als vanouds: meer transparantie, meer inspraak en meer democratie voor studenten en medewerkers bij beslissingen van het UvA-bestuur. De zaak werd hoog opgespeeld, zelfs zo hoog dat de toenmalige collegevoorzitter Louise Gunning er over struikelde en noodgedwongen aftrad.
Het ging bij de hele kwestie niet alleen om de studentendemocratie zoals die is vastgelegd in de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW), maar vooral ook om de interpretatie daarvan door de UvA, waar onder het mom van democratie toch veel wordt beslist in de achterkamertjes van UvA-bobo’s. Althans, dat was (en is nog steeds) het verwijt van veel bij de medezeggenschap betrokken studenten. Daags na het begin van de bezetting werd er, om te beginnen, een studentassessor toegevoegd aan het UvA-bestuur: deze persoon moest zorgen dat het UvA-bestuur voortaan het studentenperspectief in de gaten zou houden bij beleidsbeslissingen.
Of dat perspectief inmiddels voldoende geborgd is, wordt door sommige groeperingen betwijfeld. Neem de recente benoeming van de nieuwe collegevoorzitter Vinod Subramaniam. De Centrale Studentenraad had daar veel meer over te zeggen willen hebben en onthield zich daarom van advisering. De UvA hield zich bij de benoeming overigens gewoon aan een bepaling uit de WHW, maar genoeg studenten binnen de studentenraad – in het bijzonder die van de omvangrijke Activistenpartij UvA – zijn het met die wettelijke regeling niet eens.
Twee jaar geleden diende de Centrale Studentenraad een motie van wantrouwen in tegen toenmalig collegevoorzitter Geert ten Dam. Ze haalde haar schouders op en vertrok niet. Overigens kán zoiets wel lukken, zoals het voorbeeld van Louise Gunning laat zien, maar dan moeten studenten én medewerkers gezamenlijk in meerderheid bij de Raad van Toezicht het vertrouwen opzeggen in de collegevoorzitter. Overigens wordt die persoon dan alleen ontheven van zijn of haar bestuursfunctie, maar kan als wetenschapper gewoon aanblijven.
Referendum
De UvA kent een waaier aan instrumenten om de interne democratie vooruit te helpen. Buiten de (niet gekozen, maar benoemde) opleidingscommissies, bestaat er sinds een aantal jaren het UvA-brede Universiteitsforum (honderd leden, niet gekozen, niet benoemd, maar aselect geloot onder medewerkers en studenten). Het forum werd in het leven geroepen in de nasleep van de Maagdenhuisbezetting: er moest meer, democratischer en vrijer worden gediscussieerd, zonder dat van te voren de uitkomst al min of meer vast stond, besloot een speciale commissie.
Een deliberatief universiteitsforum was het resultaat: gepraat werd en wordt er op onregelmatige basis over van te voren vastgestelde thema’s. Dezelfde commissie besloot in 2016 overigens ook een referendum uit te schrijven over het (volgens sommigen te hiërarchische) besturingsmodel van de UvA. Iedereen mocht meedoen, maar de democratie werd er niet mee vooruit geholpen: de centrale aansturing van de UvA door een bestuursstaf en decanen bleef zoals zij was.
Studentenpartijen
Kern van de UvA-studentendemocratie vormen de jaarlijks gekozen facultaire studentenraden, in omvang afhankelijk van de grootte van de faculteit. Daarnaast wordt er gelijktijdig een Centrale Studentenraad, in de volksmond ‘de CSR, gekozen, bestaande uit veertien leden, twee van elk der zeven faculteiten. De helft ervan wordt direct gekozen door alle studenten, de ander helft wordt ‘afgevaardigd’ vanuit de facultaire raden.
Studentenpartijen zijn er in alle soorten en maten. Het is soms net de Tweede Kamer, al moet gezegd dat de UvA geen christelijke studentenpartijen kent (en ook geen moslimpartij overigens). Sommige partijen doen overigens alleen mee als facultaire studentenpartij en komen alleen dus op voor een facultair belang.
Vijftien
Vorig jaar deden er rond de vijftien partijen mee voor zeven facultaire en één centrale raad. UvASociaal (links), De Vrije Student (liberaal), Inter (internationaal) en Activistenpartij UvA (radicaal-links) behoorden tot de belangrijke partijen op centraal niveau. Zij doen ook dit jaar weer mee. Activistenpartij UvA – momenteel de grootste partij van de UvA – zegt niet alleen op te komen voor UvA-studenten, maar wil zelfs een mondiale systeemverandering. ‘Decolonize, decarbonize, democratize’ is hun motto.
Lief
Naast partijen die UvA-breed meedoen en waarop iedere student kan stemmen, zijn er ook kleinere partijen die alleen op één of meerdere faculteiten proberen zo veel mogelijk stemmen te vergaderen. Partij Lief bijvoorbeeld, is sinds jaar en dag de bekendste en belangrijkste studentenpartij op Science Park…..en ook gelijk de grootste. Hetzelfde geldt voor MFAS bij geneeskunde. Sefa Student Party is van oorsprong een partij van de economiestudenten, maar heeft zich verbreed en doet inmiddels ook op andere faculteiten en op centraal niveau mee. Jaarlijks doen er ook ludieke partijen mee, zoals eerder de partijen Slaafs en Fuck this party.
De internationale studenten hebben zich de laatste jaren (vooral) verenigd in partij Inter, die zowel op centraal als op facultair niveau meedoet en natuurlijk opkomt voor de belangen van de internationals, die overigens in steeds grotere mate de studentenraden bevolken en de opkomst – die al jaren mager is en steeds rond de twintig procent schommelt – een boost kunnen geven. Overigens staan er op alle lijsten steeds meer internationals, die de studentenpolitiek vaak een warmer hart toedragen dan de Nederlandse studenten.
Budgetrecht
De strijd om de formele studentendemocratie draait vaak om advies-, dan wel instemmingsrechten en daarin kunnen dan ook weer allerlei gradaties voorkomen. Het adviesrecht – waarbij studentenraden over een (bestuurlijke) kwestie mogen adviseren – wordt veelal gezien als een doekje voor het bloeden. Sommige van die adviesrechten zijn wettelijk geregeld, anderen worden door het UvA-bestuur toegekend.
Volbloeddemocraten, zoals de studenten van de Activistenpartij UvA, willen zo veel mogelijk instemmingsrechten op zo veel mogelijk kwesties. Vaak staat de UvA dit niet toe; soms is het ook gewoon bij wet geregeld. Voor het budgetrecht bijvoorbeeld, het recht om de begroting te wijzigen, geldt per wet dat er alleen instemming is op de hoofdlijnen van de begroting. Voor de details rest daarna slechts adviesrecht, tot teleurstelling van veel studenten. Willen ze dat wijzigen, dan zijn ze bij de UvA aan het verkeerde adres en moeten ze naar Den Haag. Aan de studentendemocratie valt dus best nog wel iets te verbeteren, maar slecht geregeld lijkt het niet.
Help mee de opkomst op te krikken en stem! Weet je niet op welke partij ga dan naar uvakieswijzer.nl
