Machteloos tegenover universitaire machthebbers
Grensoverschrijdend gedrag is een monster met vele koppen, ook aan universiteiten. Filosoof en jurist Klaas Rozemond raakte erbij betrokken aan de VU, met als resultaat een arbeidsconflict. Nu werkt hij aan de UvA en schreef over zijn ervaringen een boek. Mét tips!
Grensoverschrijdend gedrag is een probleem dat veel voorkomt op Nederlandse universiteiten, ook aan de UvA. De afgelopen jaren zijn verschillende gevallen naar buiten gekomen, met als tragisch dieptepunt de casus rond jurist en hoogleraar Ronald Beltzer, die volgens vrouwelijke studenten bekend stond om zijn ‘acht voor een nacht’. Maar ook medewerkers zelf kunnen last krijgen van grensoverschrijdend gedrag, meestal van collega’s, al dan niet met een hogere rang.
Volgens een rapport van de Arbeidsinspectie uit 2024 heeft 54 procent van de universitaire medewerkers die meededen aan een onderzoek van de inspectie grensoverschrijdend gedrag ervaren en ziet 69 procent dat collega’s last hebben van dit gedrag. ‘Pesten komt het vaakst voor, gevolgd door discriminatie,’ aldus Klaas Rozemond, sinds begin vorig jaar hoofddocent strafrecht aan de UvA, maar daarvoor 24 jaar werkzaam in hetzelfde vakgebied aan de VU.
Escalatie
Dat Rozemond nu aan de UvA werkt heeft alles te maken met een geval van grensoverschrijdend gedrag waarin hij aan de VU verstrikt raakte en dat leidde tot zijn vertrek aldaar. Het VU-weekblad Ad Valvas wijdde er vorig jaar een uitgebreide reconstructie aan. Rozemond heeft er zelf inmiddels ook een verhaal aan gewijd en dat heeft geleid tot het e-boek Grensoverschrijdend gedrag in universiteiten en andere organisaties.
Wat gebeurde er precies aan de VU wat hem inspireerde tot dit boek? In november 2022 werd hij na een vergadering aangesproken door een leidinggevende die hem vertelde dat er anonieme meldingen waren gedaan jegens hem en dat hij zich ‘mogelijk schadelijk’ had gedragen tegen jongere collega’s. Er volgden gesprekken met als conclusie dat er eigenlijk niets onoorbaars was gebeurd. Maar in plaats dat de kwestie daarmee was opgehelderd, escaleerde die juist en ontaardde in grensoverschrijdend gedrag in de vorm van pestgedrag, agressie, intimidatie en ja…een arbeidsconflict met als gevolg zijn vertrek aan de VU.
Machteloos
Mensen die slachtoffer zijn van grensoverschrijdend gedrag voelen zich vaak ‘machteloos’, aldus Rozemond, ‘wanneer verantwoordelijke personen en instanties zoals leidinggevenden, besturen en klachtencommissies niet ingrijpen om een einde aan het gedrag te maken.’ In het boek gaat Rozemond niet alleen in op zijn eigen ervaringen, maar ook neemt hij andere casussen onder de loep: de kwestie rond Ronald Beltzer krijgt een apart hoofdstuk en vreemd is dat niet, want de zaak zorgde binnen en buiten de UvA voor veel beroering. Ook Leiden en Delft kregen de afgelopen jaren te maken met wanbestuur van medewerkers en wetenschappers; in Delft mocht er zelfs niet over worden gepubliceerd in het onafhankelijke TU-medium Delta.
Volgens Rozemond is er al veel geregeld op het gebied van grensoverschrijdend gedrag, maar bestaat er ook veel twijfel over de effectiviteit van al die regelingen. Er staan vertrouwenspersonen, hr-functionarissen, ombudspersonen, klachtencommissies, en ondernemingsraden klaar om werknemers bij te staan. ‘Zij kunnen echter niet veel ondernemen als leidinggevenden niet willen meewerken aan oplossingen, maar juist meedoen aan ongewenste gedragingen.’ Tja…wat dan?
Bureaucratie
Rozemond komt met een reeks aanbevelingen. Een daarvan is: maak gebruik van de bestaande regelingen en doe daarbij niet alleen een nadrukkelijk beroep tegenover de personen die zich grensoverschrijdend gedragen, maar óók tegenover de verantwoordelijke personen en instanties die ertegen moeten optreden. Ook suggereert hij bestaande drempels in regelingen te verwijderen zodat melden binnen organisaties gemakkelijker wordt en klachten daadwerkelijk worden behandeld en effectief opgelost. Veel interne regelingen bevatten volgens Rozemond allerhande geheimhoudingsbepalingen en verplichtingen om eerst met de betrokkenen in gesprek te gaan voordat de klacht in behandeling kan worden genomen. Het duurt allemaal veel te lang en is niet effectief. Aanpassen dus!
Klokkenluiders
Ook de Arbeidsinspectie en de Onderwijsinspectie kunnen beter volgens Rozemond: ze zouden alerter moeten zijn en sneller moeten ingrijpen bij meldingen van misstanden, ‘want nu verdwijnen meldingen in de bureaucratie van de inspecties, zonder dat de melder hoort wat ermee gebeurt’. Ook de Wet bescherming klokkenluiders lijkt niet altijd goed te functioneren in de zin dat organisaties soms eigen regelingen en definities hanteren en het Huis voor Klokkenluiders daarop geen toezicht houdt. ‘Dat zou dat Huis juist wel moeten doen en daartoe zou de wet moeten worden aangepast, want nu lijkt deze overheidsorganisatie zich soms te gedragen als een bureaucratie die klokkenluiders afwimpelt in plaats van ondersteunt.’
Rozemond, Klaas, Grensoverschrijdend gedrag in universiteiten en andere organisaties (Bravenewbooks, 2025) is online te koop via deze link.
