Deze UvA-alumnus werkt aan Harvard: ‘Ik maak me zorgen over de toekomst van de universiteit’
Harvard is al maanden in een hevige strijd verwikkeld met de regering Trump. UvA-alumnus en theoretisch natuurkundige Evita Verheijden zag tijdens haar postdoc op de Amerikaanse universiteit de sfeer veranderen. ‘Ik ben echt trots dat Harvard zo voor de wetenschap is gaan staan.’
De stress op Harvard piekte voor UvA-alumnus Evita Verheijden eind mei. Tijdens een toastmoment met haar internationale mede-postdocs, ten einde van een conferentie, kwam het nieuws binnen: Trump had alle visa voor internationale studenten en medewerkers van de universiteit per direct stopgezet. Verheijden: ‘Op dat moment waren we illegaal in het land. Dat was een heel raar moment dat eigenlijk feestelijk had moeten zijn.’
Die situatie duurde uiteindelijk 16 uur, daarna blokkeerde de rechter het besluit. Maar die blokkering is tijdelijk en houdt stand tot de uiteindelijke rechtszaak tussen Harvard en de Amerikaanse regering plaatsvindt. Het maakt de situatie voor buitenlandse studenten en werknemers de afgelopen maanden onzeker, vertelt Verheijden eind juni in een interview aan Folia.
Een deal tussen Harvard en de Amerikaanse regering kan elk moment gesloten worden. Hoe is de sfeer daar nu?
‘Nu is de sfeer rustiger. Het collegejaar is ten einde en veel studenten hebben de campus verlaten, vooral de onderzoekers zijn er nog. De ergste stress is gezakt maar de situatie blijft onzeker.’
Waarom wilde je in de eerste plaats naar Harvard voor je postdoc?
‘Mijn positie is gedeeld tussen Harvard en Massachusetts Institute of Technology (MIT). Voor theoretische natuurkunde en het type onderzoek dat ik doe is dit echt de place to be. Amerika is heel lang een baken van de wetenschap geweest: er is veel onderzoeksgeld en een aantal van de beste onderzoeksgroepen zitten hier.’
Hoe heb je Harvard de afgelopen drie jaar zien veranderen?
‘Het gevecht tussen Harvard en rechts Amerika begon na de aanval van Hamas op Israël, 7 oktober 2023. De Republikeinse partij en grote donateurs van Harvard vonden dat de universiteit die aanval veel strenger had moeten veroordelen en strenger moest optreden tegen de pro-Palestinaprotesten op de campus. Later ontstond er opnieuw een rel rondom de voormalige Harvard president Claudine Gay. Zij stapte op nadat haar positie onhoudbaar was geworden door beschuldigingen van plagiaat en niet sterk genoeg veroordelen van antisemitisme.’
‘Toen is het gedoe op Harvard begonnen. Na de inauguratie van Trump is het in een rap tempo gegaan. Er is meer dan 2 miljard dollar aan onderzoeksgeld ingetrokken en de visa voor internationals staan op het spel.’
Welke invloed heeft dit op onderzoekers?
‘Met name postdocs zullen hier de dupe van worden. Zij vallen tussen wal en schip omdat ze geen student meer zijn maar ook nog geen vaste positie hebben aan de universiteit. Ik hoor verhalen van onderzoekers die een postdoc aanbod hadden gekregen dat nu weer is ingetrokken. Ik heb zelf de mazzel dat mijn onderzoeksinstituut wordt gefinancierd door privaat geld.’
Harvard is vooralsnog de enige universiteit die in opstand is gekomen tegen de maatregelen die Trump de afgelopen maanden invoerde bij Amerikaanse universiteiten. Halverwege april opende Trump de aanval op Harvard en korte 2 miljard euro’s aan subsidies omdat de universiteit weigerde het activisme op de universiteit terug te dringen. Harvard spande daarop een rechtszaak aan tegen de Amerikaanse regering.
Buiten de rechtszaak om onderhandelt Harvard met de Amerikaanse regering om tot een deal te komen. Dat besluit zal de blauwdruk gaan vormen voor het beleid op andere Amerikaanse universiteiten. Uit dat besluit zal blijken in hoeverre Harvard de druk van de regering kan weerstaan.
‘Veel mensen zijn gestrest, de sfeer is veel bedrukter dan eerder. Dat geldt overigens niet alleen voor Harvard, maar dat zie ik ook voor andere universiteiten in Amerika. Onderzoekers voelen zich niet veilig. Neem de 30-jarige promovendus van Tufts University (universiteit in Boston) die op klaarlichte dag werd opgepakt en in de handboeien geslagen door de Amerikaanse Immigratiedienst ICE. Zij had meegewerkt aan één opinieartikel. Daar schrikken mensen heel erg van.’
Heeft dat ook gevolgen voor óf onderzoekers zich nog uitspreken?
‘Ja, zeker. Ik heb zelf zoiets: als ik hier niet over praat – en dit klinkt heel pathetisch – dan hebben ze gelijk al gewonnen.’
Zelf begin je per september als postdoc aan de universiteit van Stockholm. Met welk gevoel vertrek je op Harvard?
‘Het voelt als een goed moment om te gaan. Tegelijkertijd kijk ik wel terug op een ontzettend leuke tijd. Amerika is een heel leuk land om te wonen en wat zo paradoxaal is: het is een van de makkelijkste landen om te integreren. Iedereen is open en verwelkomend. Je kunt hier echt meedoen. Dat is in Nederland anders: mensen hebben al vrienden. Omdat iedereen in Boston ver van huis woont is vrienden maken hier veel makkelijker. En dat maakt het ook zo cru dat er nu zo hard wordt ingegrepen op immigratie. Ik kijk dus met veel zorgen naar de toekomst van de universiteit.’
Is Harvard een deel van zijn glans verloren?
‘Nee, dat denk ik niet. Ik ben echt trots dat Harvard zo voor de wetenschap is gaan staan. Dat merk ik ook aan de mensen hier. Tijdens de diploma-uitreiking kreeg de huidige president een minutenlange, staande ovatie. En een gezamenlijke vijand verbindt ook weer. De leiders van zowel de pro- als anti-Israëlprotesten op Harvard spraken zich uit tegen het visa-verbod en lieten daarmee zien dat we, ondanks de verschillen, allemaal vóór internationale studenten zijn. Het is een hele andere sfeer hier op de campus dan een jaar geleden. Er is meer gezamenlijkheid.’
