Relatief veel Nederlandse politici met een migratieachtergrond, ‘maar nog altijd een hoop hindernissen’
Met het aantal politici met een migratieachtergrond gaat het in Nederland verhoudingsgewijs best goed, zo blijkt uit onderzoek van UvA-promovendus Zahra Runderkamp. Toch is dit geen reden om achterover te leunen, zo betoogt zij, want ook in ons land blijken er nog altijd grote uitdagingen te bestaan voor deze groep: ‘Zij liggen onder een vergrootglas.’
Aanstaande vrijdag staat politicoloog Zahra Runderkamp in Spui25 om de resultaten van haar onderzoek naar de representatie van Nederlandse politici met een migratieachtergrond te presenteren. Het wordt een genuanceerd verhaal, zo benadrukt de promovendus direct, want hoewel de geïnterviewde politici stuk voor stuk aangaven flink te hebben moeten knokken om te komen waar ze zijn, is het niet alleen maar kommer en kwel. In vergelijking met andere Europese landen doet Nederland het namelijk best goed, zo blijkt.
‘We hebben in samenwerking met universiteiten in verschillende Europese landen het aantal politici met een migratieachtergrond in kaart gebracht,’ vertelt Runderkamp. ‘Daaruit bleek dat, in vergelijking met Duitsland, Spanje, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk, in Nederland het percentage parlementariërs met een migratieachtergrond het hoogst ligt. Op 18 procent om precies te zijn. Daarbij gaat het vooral om mensen van Marokkaanse of Turkse komaf. Ter vergelijking: in het Spaanse parlement heeft slechts 2 procent van de politici een migratieachtergrond, dat is dus een behoorlijk verschil.’
Achter de percentages
Wat die percentages betreft, lijkt de Nederlandse politiek dus behoorlijk representatief, maar deze cijfers vertellen volgens Runderkamp niet het hele verhaal. ‘Idealiter wil je dat de Tweede Kamer een soort perfecte afspiegeling is van de bevolking. Ook op etniciteit, gender en bijvoorbeeld mensen met een beperking. Maar net zo belangrijk is de vraag: wat zit er achter die cijfers? Welke ervaringen gaan er schuil achter die percentages?’
Om daar achter te komen sprak Runderkamp samen met twee collega’s met vijftig Nederlandse politici met een migratieachtergrond, over hun ervaringen in de nationale, Europese, provinciale en lokale politiek. ‘Als je de cijfers ziet is het verleidelijk om te denken dat het allemaal supergoed gaat, maar uit die gesprekken bleek dat er nog een hoop te winnen valt. Bij elke stap in het proces blijken nog altijd flinke hindernissen voor mensen met een migratieachtergrond te bestaan. Dat begint bij het moment van politiek actief worden, en blijft bestaan tot aan het verkrijgen van een verkiesbare plek en het toegewezen krijgen van een portefeuille.’
Extreme zichtbaarheid
Een van de belangrijkste uitdagingen waar een groot deel van de ondervraagden mee kampt, is een vervelend soort zichtbaarheid. ‘Doordat zij afwijken van het stereotype beeld van een politicus in Nederland, liggen ze onder een vergrootglas,’ legt Runderkamp uit. ‘Daardoor hebben veel politici met een migratieachtergrond het gevoel dat zij harder voor hun plekje moeten knokken, en sterker op hun afkomst worden beoordeeld dan op hun expertise. Zo zijn er meerdere verhalen voorbijgekomen van politici wiens specialisme bijvoorbeeld ligt bij onderwijs, terwijl zij die portefeuille nooit toegewezen krijgen, en zich alleen maar met onderwerpen als migratie en diversiteit mogen bezighouden.’
Zo blijft de afkomst van de politici gedurende hun hele carrière een factor, vervolgt Runderkamp. ‘Over de hele linie zien we dat deze politici te maken krijgen met extra barrières en weerstand. Zij geven aan disproportioneel op hun uiterlijk en etniciteit te worden beoordeeld, en hebben het gevoel dat ze twee keer zo hard hun best moeten doen als andere politici.’ Onder de geïnterviewden zijn GroenLinks-kamerlid Raoul White en oud-parlementariër namens D66 Fonda Sahla. ‘Zij zijn er vrijdag bij om op het podium hun verhaal te doen,’ aldus Runderkamp.
9/11
Het viel de promovendus op dat een groot deel van de geïnterviewde politici de terroristische aanslagen op 11 september 2001 aanhaalde als kantelpunt. ‘Het debat over migratie is op dat moment, ook in Nederland, echt veranderd. Politici die toen al actief waren merkten dat er vanaf dat moment anders naar ze werd gekeken. Ineens werd er argwanend naar hun Islamitische geloof gevraagd, terwijl ze eerst een gewone collega waren. Voor jongere generaties politici was 9/11 juist een moment waarop hun politieke ambities voor het eerst werden aangewakkerd. Ze wilden niet meer aan de zijlijn blijven staan. De impact van dat moment is dus tot op de dag van vandaag voelbaar.’
De lezing Harder knokken, politici met een migratieachtergrond in Nederland is op vrijdag 11 april om 17 uur bij te wonen bij Spui25. Op 18 juni verdedigt Zahra Runderkamp haar proefschrift.
Nog een opvallende statistiek: vrouwen mét migratieachtergrond blijken relatief beter vertegenwoordigd dan vrouwen zonder migratieachtergrond. ‘Een aantal decennia geleden waren er in Nederland politieke partijen die inzagen dat de gastarbeiders en hun kinderen niet meer terug zouden gaan, en dus een nieuw electoraat zouden vormen. Zij hebben toen actief beleid gevoerd om die mensen aan zich te binden.’ Zo zijn er hier en daar dus wel degelijk ook voordelen waar politici met een migratieachtergrond gebruik van kunnen maken, aldus Runderkamp. ‘Ze voelen goed aan wat er speelt in bepaalde gemeenschappen en kunnen die groepen daardoor beter vertegenwoordigen.’
Toch benadrukt Runderkamp dat het beter moet. Ze onderstreept het belang van organisaties die zich inzetten voor deze groep politici. ‘Er zijn de laatste jaren veel programma’s en netwerkmogelijkheden die de diversiteit in de politiek stimuleerden weggevallen. De winst valt juist te behalen bij dat soort organisaties, die zich hiervoor inzetten. Het is belangrijk dat dergelijke netwerken, rolmodellen en mentors weer op de kaart worden gezet, daarom willen wij met dit rapport de bestaande barrières inzichtelijk maken. Zo hopen wij ons steentje bij te dragen.’
