UvA-antropoloog: Slavernij werkt generaties later door in gezondheid
De trans-Atlantische slavernij heeft tot op de dag van vandaag invloed op de mentale en fysieke gezondheid van nazaten én op het Nederlandse zorgsysteem. Dat blijkt uit een onderzoek van antropoloog Alana Helberg-Proctor naar de gezondheidseffecten van het slavernijverleden.
Alana Helberg-Proctor stelt dat het slavernijverleden direct en indirect doorwerkt in de gezondheid van nazaten en dat historische ideeën over witte suprematie en eurocentrisme nog altijd doorwerken in zorgpraktijk en onderwijs. ‘Dat maakt dit niet alleen een historisch vraagstuk, maar ook een actueel zorg- en beleidsvraagstuk,’ zegt ze.
De UvA-antropoloog voerde een verkennend onderzoek uit in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Het onderzoek bestond uit literatuuronderzoek en gesprekken met deskundigen en concludeerde dat er nog veel werk te doen is op dit gebied. ‘We weten nog maar heel weinig over deze doorwerking van het slavernijverleden. Het kennishiaat in Nederland en andere Europese landen is groot.’
Historisch verweven
Tot slaaf gemaakte mensen werden gedurende ruim tweehonderd jaar systematisch onderworpen aan (seksueel) geweld en emotioneel, mentaal en fysiek misbruik. Ook de geneeskunde speelde hierin een rol, aldus Helberg-Proctor.
‘Tijdens de slavernij waren scheepschirurgijns betrokken bij inspecties en het “gezond houden” van tot slaaf gemaakte mensen als handelswaar. Eenmaal aangekomen in de koloniën maakten medici deel uit van de geneeskundige dienst binnen het slavernijsysteem, meestal onder toezicht van de lijfarts van de gouverneur.’
Volgens de onderzoeker werkte deze geschiedenis door in de ontwikkeling van medische kennis, instituties en denkbeelden anno nu. ‘Patiënten en zorgprofessionals van kleur hebben nog altijd te maken met racisme en negatieve stereotypering. Dit schaadt het vertrouwen in het zorgsysteem en kan bijdragen aan een verstoorde relatie tussen zorgverleners en patiënten en zelfs het vermijden van zorg.’
Dubbele belasting
De nakomelingen van tot slaaf gemaakte mensen noemt Helberg-Proctor ‘dubbel belast’: zij dragen de ervaringen van hun voorouders uit het slavernijverleden met zich mee én hebben vaak zelf te maken met racisme en discriminatie in de huidige samenleving. Deze dubbele belasting kan tot chronische stress en daarmee tot fysieke aandoeningen leiden.
‘Ervaringen van geweld, misbruik en ontmenselijking zijn generaties lang – vaak onbewust – doorgegeven via opvoeding, culturele praktijken en beschermingsmechanismen,’ stelt Helberg-Proctor. ‘Daarnaast bevinden veel nazaten zich sociaaleconomisch nog altijd in een kwetsbare positie. In extreme gevallen kan dat gepaard gaan met een geïnternaliseerd negatief of destructief zelfbeeld.’
Meer bewustzijn
Het onderzoek pleit ervoor de intergenerationele effecten en trauma’s van slavernij beter in beeld te brengen om meer bewustzijn en kennis hiervan binnen de zorgsector te bevorderen. Helberg-Proctor: ‘Alleen door de historische én actuele context waarin nazaten leven beter te begrijpen, kunnen gezondheidsverschillen worden verkleind en de in de zorg worden verbeterd.’
Het departement van VWS heeft laten weten volgende maand al te starten met een denktank met nazaten van tot slaaf gemaakten die in de komende drie jaar voorstellen gaat doen om de doorwerking van het slavernijverleden in zorg en welzijn aan te pakken. Lees hier het rapport naar aanleiding van het onderzoek van Alana Helberg-Proctor.
