Hoe goed is de UvA voorbereid op een acute crisis?
Of het nu gaat om een cyberaanval die Canvas onbruikbaar maakt, demonstranten die een gebouw bezetten of een pandemie die de hele universiteit lamlegt: tijdens de parlementaire enquête blijkt dat een crisis in een klein hoekje schuilt. Hoe zit het eigenlijk met de crisisparaatheid van de UvA?
Nu de parlementaire enquête naar de aanpak van de coronapandemie de politiek dwingt te reflecteren op haar eigen handelen ten tijde van de grootste crisis die we de afgelopen jaren meemaakten, rijst de vraag: wat leerde de UvA eigenlijk van die periode? In een tijd waarin het soms voelt alsof de ene crisis nog niet is gaan liggen, terwijl de volgende zich alweer aandient, moet de universiteit op alle scenario’s voorbereid zijn. Hoofd Integrale Veiligheid Jaap Weijermans en FMG-decaan en voorzitter van het decentrale crisisteam Christa Boer vertellen over de crisisparaatheid van de UvA.
Pandemie
Wie de afgelopen jaren naar experts heeft geluisterd weet: het is niet zozeer de vraag of, maar wanneer er weer een pandemie uitbreekt die de wereld in zijn greep houdt. Toch is het opstellen van een draaiboek, waarin tot achter de komma staat voorgeschreven hoe de universiteit in zo’n geval dient te handelen, niet eenvoudig, zo benadrukt Weijermans. ‘Wat we tijdens de coronapandemie hebben geleerd, vormt de basis van wat we weten, maar iedere crisis is weer anders dan de vorige, dus je zal altijd moeten finetunen,’ legt hij uit. ‘Daarnaast is ons eigen handelen als universiteit vrij beperkt. We zijn niet in de lead, maar zijn volgend aan rijksbeleid.’
Het is dus niet zo dat de UvA een enorme noodvoorraad mondkapjes in de kast heeft liggen. ‘Kijk naar wat er nu in Congo gebeurt met Ebola – een totaal ander soort virus –, alles wat we tijdens de coronapandemie hebben gedaan om besmetting te voorkomen, zou in zo’n geval onvoldoende zijn.’
Toch staat de UvA er volgens Weijermans nu beter voor dan zes jaar geleden: ‘We hebben vooral geleerd hoe we snel kunnen overschakelen van fysiek naar digitaal onderwijs. Die infrastructuur is verbeterd.’ Volgens Boer zou daarnaast ook ‘de zachte kant’ van zo’n ontwrichtende crisis vandaag de dag meer aandacht krijgen op de UvA. ‘Ik denk dat we, als er weer een pandemie zou uitbreken, de eenzaamheid en weerbaarheidsproblemen van jongeren veel meer mee zouden nemen. Dat is een terrein waarop we winst hebben geboekt.’
Weijermans en Boer benadrukken dat het thema weerbaarheid tegenwoordig hoog op de agenda van de UvA staat. ‘De Dag van de Weerbaarheid die we onlangs organiseerden is daarvan een concreet voorbeeld’, zegt Weijermans. ‘Vanuit de overtuiging dat voorbereiding, bewustwording en samenwerking essentieel zijn in een onzekere wereld.’ Boer vult aan: ‘We denken daarbij ook na over onze maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het gaat over onze wetenschappelijke expertise op het gebied van cyberweerbaarheid of desinformatie en de vraag hoe je als universiteit je maatschappelijke rol vervult.’
Cybersecurity
Hackers die begin mei via Canvas de gegevens van UvA-studenten- en medewerkers buit wisten te maken, legden de kwetsbaarheid van dergelijke digitale omgevingen bloot. Het is een scenario waar op de universiteit al jaren serieus rekening mee gehouden wordt. ‘Daarom hebben we allerlei maatregelen genomen om onze omgeving te beschermen,’ stelt Weijermans. ‘We scannen de netwerken zo goed mogelijk, controleren op verdachte zaken en beschermen ons netwerk met firewalls, virusscans en multifactorauthenticatie.’
Volgens Weijermans is er geleerd van 2021, toen een hackersgroep de digitale omgeving van de UvA wist binnen te dringen, ‘maar honderd procent veiligheid kan je niet garanderen. Je wapent je tegen dat wat je kent, maar tegelijkertijd is zo’n hackersgroep ook continu bezig met het verzinnen van vernieuwende manieren om een aanval te doen.’ Aan de hand van langere wachtwoorden en meer aandacht voor het belang van privacy, probeert de UvA digitaal weerbaarder te zijn. ‘Maar de zwakke schakel is vaak de mens,’ aldus Weijermans. ‘Je hoeft maar op één verkeerd linkje te klikken en de beveiliging kan zo worden omzeild. We moeten dus alert zijn.’
Langdurige stroomuitval
Of het nu komt door een overbelast netwerk of door een militaire actie, volgens experts wordt de kans op een dagenlange stroomuitval steeds reëler. Zo reëel zelfs, dat er op de UvA onlangs met het scenario is getraind, zegt Boer: ‘Er werd een stroomstoring gesimuleerd, om te kunnen oefenen met wat wel en niet goed werkt in zo’n geval. Neem de toiletten, die vallen bij een stroomstoring al na een half uur uit, omdat het riool overbelast raakt.’
In zo’n geval schakelen delen van de universiteit over op de noodstroomvoorziening, legt Weijermans uit. ‘Er zijn een paar essentiële onderdelen die we werkend moeten houden. Dat gaat bijvoorbeeld om de noodverlichting en brandmelders, maar er zijn ook onderzoeken die we op de noodstroom hebben aangesloten.’ Denk daarbij aan afdelingen binnen de geneeskunde, waar medicatie gekoeld moet blijven, of onderzoeken aan de FNWI die continu moeten blijven draaien. ‘Voorheen werd er nooit rekening mee gehouden dat je hele gebouwen op de noodstroom aan zou moeten sluiten, maar tegenwoordig bekijken we wel hoe we dat verder uit kunnen breiden,’ aldus Weijermans.
Waar bij stroomuitval in eerste instantie dus veel op het bordje van gebouwbeheer terechtkomt, benadrukt Boer dat de gevolgen op termijn potentieel verder kunnen strekken: ‘Veel studenten en medewerkers wonen niet in Amsterdam, dus niet iedereen kan zomaar naar huis. Is er in zo’n geval een opvangplek op de universiteit beschikbaar? Met die exercitie zijn we nu volop aan het oefenen.’
Demonstraties
Demonstraties, tegendemonstraties, bezettingen en vernielingen: de afgelopen jaren heeft de UvA er de nodige ervaring mee gehad. Toch is er, op het moment dat een protest echt escaleert, niet veel dat nog door de universiteit zelf wordt besloten, zegt Weijermans. ‘Veel ligt buiten onze macht. Zodra er sprake is van vernielingen of intimidatie en de veiligheid van studenten en medewerkers komt in het geding, doet de UvA aangifte, vervolgens zijn de gemeente en de politie aan zet. Ook als er een gebouw wordt bezet, is de beslissing om te ontruimen niet aan ons, maar wordt die door de driehoek genomen.’
Het is dus eerder bij het voorkomen dan bij het genezen, dat er voor de UvA een rol is weggelegd. Zo schetst Boer de dilemma’s waar ze als decaan mee te maken heeft: ‘Je wil demonstraties de ruimte geven, maar bent ook verantwoordelijk voor de veiligheid. Om die balans te bewaken, hebben we een handboek met daarin een vaste structuur, maar uiteindelijk is iedere demonstratie toch ook weer een nieuwe situatie. Dat laat zich maar moeilijk in zo’n handboek vatten. Daarom moet je ook altijd zelf goed blijven nadenken, en met alle partijen in gesprek blijven.’
Schietincidenten
Het klinkt misschien wat extreem, maar volgens Weijermans is ook dit een situatie waar de UvA zich serieus op voorbereid. ‘Het zou zomaar kunnen dat we ergens dit jaar nog eens met het scenario van een schietincident op de campus gaan oefenen, samen met de veiligheidsdiensten. Het is belangrijk dat we precies weten hoe we in zo’n geval moeten optreden.’ Hoewel het openbare karakter van veel UvA-gebouwen in zo’n situatie een kwetsbaarheid zou vormen, is het minder toegankelijk maken van die panden volgens Weijermans nu niet aan de orde. ‘Theoretisch zou je aan dat soort maatregelen kunnen denken, maar dat overwegen we nu niet. De openheid van de campus is het uitgangspunt.’
