Jongeren vaker terughoudend met deelname aan media: ‘Persoonlijke dingen houd ik liever privé’
Steeds vaker zien jongeren af van deelname aan de media omdat ze niet met hun naam of gezicht in de krant willen komen. Waar komt die terughoudendheid vandaan? We vroegen het studenten op de campus en we lieten hoogleraar journalistiek Mark Deuze zijn licht erover schijnen.
Een vrouwelijke student met een opvallende paarse muts houdt haar hand voor haar gezicht. ‘Ik wil niet op beeld,’ zegt ze, wanneer een Folia-redacteur met een camera op haar afloopt. Steeds vaker wanneer Folia de campus op gaat om een video op te nemen, krijgt de redactie deze reacties van studenten. Ook schrijvend redacteuren krijgen regelmatig te maken met studenten die niet met hun naam willen meewerken aan een journalistiek artikel. En wanneer studenten of afgestudeerden gaan solliciteren, sturen ze nog wel eens een verzoek om een artikel of video – bijvoorbeeld een waarin ze zich uitspreken over condoomgebruik – te verwijderen.
Ook landelijke media krijgen te maken met jongeren die niet met hun naam of gezicht in de krant willen komen. Klopt het dat jongeren terughoudender zijn geworden met deelname aan de media? Folia vroeg het aan hoogleraar journalistiek en mediastudies Mark Deuze en VU-onderzoeker Tim Groot Kormelink. En ging de Roeterseilandcampus op om het ze zelf te vragen.
Nieuwsredacties krijgen steeds vaker verzoeken van mensen om publicaties waaraan ze hebben meegewerkt te verwijderen. Ook Folia krijgt die reacties, vaak van studenten die na hun studie gaan solliciteren. Vaak beroept men zich dan op het recht om vergeten te worden, een recht dat alle EU-burgers hebben om irrelevante, onjuiste of verouderde gegevens te laten verwijderen door organisaties. Een recht uit de privacywet Algemene Verordening Gegevensbescherming.
Voor journalistiek gelden er uitzonderingen op dat recht, om de vrijheid van meningsuiting en het archiefrecht te beschermen. De pers bepaalt namelijk zelf wat er gepubliceerd wordt en de krant heeft een functie als archief om gebeurtenissen uit de samenleving zo compleet mogelijk weer te geven voor de geschiedschrijving. Een krant kan dus niet zomaar een artikel verwijderen. Wel gelden er uitzonderingen, namelijk wanneer de veiligheid van een persoon die meewerkte aan een journalistieke productie in het geding komt of wanneer de persoon in kwestie minderjarig was.
Digitale schaduw
De experts die Folia sprak herkennen het beeld dat studenten anno 2025 voorzichtiger zijn geworden met deelname aan de media. ‘Tien, à vijftien jaar geleden was het heel normaal om een volledig fotoalbum van een avondje uit op het internet te zetten,’ zegt Tim Groot Kormelink, die als universitair docent journalistiek onderzoekt hoe jongvolwassenen zich verhouden tegenover de media. Nu zouden studenten ‘mediawijzer’ zijn en meer vaardigheden hebben om bewust om te gaan met hun online profiel op sociale media. Ook UvA-hoogleraar Mark Deuze herkent de ‘groeiende huiver’ van studenten ten opzichte van de media en verklaart het fenomeen aan de hand van een toenemende ‘digitale geletterdheid’ het bewustzijn van je digitale schaduw.
Dat bewustzijn bij jongeren vertaalt zich in hoe ze zelf omgaan met nieuwsmedia en sociale media. Kormelink: ‘Jongeren letten er vooral op hoe permanent of vluchtig een bericht is. Op Snapchat – waar berichten automatisch verdwijnen – laten ze bijvoorbeeld een andere kant van zichzelf zien dan op Instagram, waar berichten meer gecureerd zijn. Maar zelfs op permanentere platforms als Instagram behouden ze grotendeels zelf de controle over wat er op hun profiel blijft.’
Een tweede reden voor de terughoudendheid heeft volgens Deuze te maken met zorgen over surveillance, middelen die overheden inzetten om toezicht te houden. Deuze: ‘Daar maken mensen zich zorgen over, ook al kunnen ze niet precies zeggen waar surveillance hem in zit. Zijn het de camera’s op straat, de cookies op internet, of is het big brother in het algemeen.’
Dierentuinverhalen
Een andere verklaring voor is de manier waarop jongeren worden afgeschilderd in de media. Deuze: ‘Zoek maar eens op nieuws over jongeren. Er is altijd een probleem, er is altijd iets niet goed. Of ze studeren te lang of ze studeren te kort. Ze hebben mentale problemen, zijn verslaafd aan sociale media en gaan gebukt onder zorgen om het klimaat of huisvesting.’
Jongeren komen volgens Deuze vaak in het nieuws als een dier in de dierentuin. Deuze: ‘Jongeren die uit hun dak gaan op een festival. Of schaars gekleed ronddwalen in de nacht. Van die rare-jongens-die-romeinen-achtige berichtgeving. Dat zie je overigens ook bij andere minderheidsgroepen die vaak niet op redacties worden vertegenwoordigd. Dus waarom zou je als jongere aan journalistieke productie meewerken? Of je bent gek of je hebt een probleem. In dat geval hebben journalisten enorme oogkleppen op.’
Kortom, meewerken aan een journalistieke productie is de regie uit handen geven en daar moeten jongeren maar weinig van hebben, vat Kormelink samen. ‘Onzekerheid over het eindresultaat speelt daarbij een rol: hoe worden mijn woorden weergegeven of verdraaid? Hoe wordt mijn bijdrage geframed? Welke foto wordt gekozen?’
Toch blijken de studenten op de Roeterseilandcampus verrassend bereid om een reactie te geven op video over het onderwerp. Wel houden ze persoonlijke dingen liever privé en willen ze eerst graag weten waar het over gaat. Over hun CV lijken veel studenten zich nog geen zorgen te maken. ‘Wat is nu het ergste wat er kan gebeuren?’ zegt een jongen. Een andere student heeft wel een voorzorgsmaatregel bedacht: ‘Zolang ik niet over onderwerpen praat waar ik niets van weet, kan er ook niets misgaan.’
