Waarom doen we zo neerbuigend over het hebben van plezier?
Het nieuwe boek van Linda Duits (48) – sociaalwetenschapper aan de UvA – is een pleidooi voor plezier. Maar hoe werkt ‘plezier’ eigenlijk? In Leuk! geeft de schrijfster zeven basisprincipes. ‘Plezier is geen schaars goed.’
Mensen die lekker gaan op de dansvloer, dat is voor sociale vlinder Linda Duits (48) het leukste wat er is. Tijdens de coronapandemie had ze het zwaar. Pas toen ze na een lange tijd eindelijk weer stond te feesten in een club, besefte ze hoe belangrijk ‘plezier’ is. Voor haar, maar ook voor anderen. Toch heeft plezier geen hoge status in onze samenleving en wordt het makkelijk aan de kant geschoven.
Dat blijkt al uit het lage aanzien van het woord ‘leuk’. De betekenis doet meteen denken aan iets makkelijks of oppervlakkigs. Duits illustreert dit in haar boek met een anekdote van een student aan de kunstacademie. Toen hij de term ‘leuk’ in zijn mond nam – omdat hij zijn maakproces leuk had gevonden – was zijn docent daar niet over te spreken. Het zou een ‘havo-woord’ zijn. Daar steekt Duits met Leuk! de draak mee.
Voor haar boek interviewde Duits dertig mensen die in hun werk met plezier bezig zijn. Die plezierdeskundigen varieerden van dj-duo Doppelgang tot erotiekicoon Kim Holland. Samen met hen stelde de schrijfster zeven basisprincipes van plezier op.
Een van de zeven basisprincipes is: plezier is gevaar. Waarom?
‘Zowel in de wetenschap als journalistiek wordt alles benaderd als probleem. Dat is waarom de nadruk in onderzoek naar seks, wat natuurlijk om plezier draait, vaak ligt op het gevaar. Maar ook als het in de media gaat over sociale media, worden altijd waarschuwingen gegeven. We zitten allemaal massaal op onze telefoons, maar niemand lijkt geïnteresseerd in wat ons daar zo in aantrekt. Het idee dat plezier een licht en makkelijk onderwerp zou zijn, en problemen benoemen juist ingewikkeld, is een misvatting. Het is andersom: kritisch zijn is makkelijk, plezier is moeilijker te vatten.’
Je lanceert ook de term ‘drie gemene stiefzuSSSen’. Wie zijn dit?’
‘Als je dan toch een keer plezier hebt gehad, komen de drie gemene stiefzuSSSen vaak op bezoek: schuld, spijt en schaamte. Ze zijn moeilijk uit elkaar te houden en komen vaak samen voor. Als we een avond hard gefeest hebben, zoals tijdens ADE, dan voelen we ons bijvoorbeeld schuldig dat we drugs hebben gebruikt. Misschien hebben we ook wel spijt, omdat we door de kater met watten in ons hoofd op de universiteit zitten. Of we voelen schaamte, door hoe we ons hebben gedragen. Maar aan die negatieve gevoelens heb je niets. Ik hoop dat mensen meer gaan genieten van hun eigen plezier.’
Plezier moet je delen: eens of oneens?
‘Eens. Delen is vermenigvuldigen is het vierde principe. Als je plezier deelt, dan groeit het exponentieel. Meerdere mensen die ik interviewde voor mijn boek gebruikten het woord ‘magisch’ wanneer ze over plezier praatten. Een van hen was een pretparkconsultant. Ik vond ons gesprek zo ontroerend dat ik bijna moest huilen. Hij vertelde dat het belang van het delen al in het ontwerp van de attracties wordt meegenomen: je móét elkaar kunnen zien. Een goed voorbeeld is de wildwaterbaan, de Piranha’s, in de Efteling. In die ronddraaiende bootjes kun je zowel je eigen groep zien, als de mensen in de andere bootjes. Als iemand een plens water over zich heen krijgt, vindt de rest dat ook grappig. Plezier verbindt: het is heel moeilijk om een hekel te hebben aan iemand waarmee je een leuke tijd hebt.’
Even een diepe vraag: hoe projecteer je het belang van plezier op onze huidige maatschappij?
‘We zitten natuurlijk in een periode van crisis, een tijd van hyper-individualisme. Dat komt volgens mij door het wegvallen van traditionele vormen van gemeenschap – secularisering. Ik ben niet religieus, maar ik heb wel een predikant gesproken voor mijn boek. Doordat het gemeenschapsgevoel dat mensen voorheen in de kerk vonden er bijna niet meer is, ontstaat er een ‘ieder voor zich’-mentaliteit. Het valt mij op dat mensen elkaar plezier misgunnen, alsof het een soort “zero-sum game” is: als de één plezier heeft, heeft de ander dat plezier níét.
Voormalig minister Faber deed er bijvoorbeeld alles aan om het uitje van een klein groepje minderjarige bewoners van een AZC te saboteren. Alsof het plezier van asielzoekers ten koste zou gaan van dat van de hardwerkende Nederlander. Maar plezier is geen schaars goed. Over dat idee maak ik me zorgen. Ik denk dat het belangrijk is dat we niet allemaal terugkruipen in onze eigen bubbel. En dat we dus ook af en toe een praatje maken met de spreekwoordelijke bakker. Het leven draait in mijn ogen om een zo leuk mogelijke tijd hebben met de belangrijkste mensen in je leven.’
Toch zit er een limiet op plezier, zeg je in je boek…
‘Het zevende en laatste principe van plezier is inderdaad: Zonder einde is het niet leuk. Maar meer, meer, meer willen, geeft ons uiteindelijk juist minder plezier. Daar heb ik soms nog wel moeite mee hoor. Zelf wil ik namelijk dat plezier nooit ophoudt. Zo heb ik nog steeds bedtijdproblemen, al word ik bijna 49. Opblijven is gewoon zo leuk. Ook als ik op een feestje sta, wil ik niet naar huis. Maar een plezieractiviteit komt helaas altijd ten einde. Anders werkt plezier ook helemaal niet. Luister je een liedje dat je leuk vindt eindeloos op repeat, dan is er op een gegeven moment niks meer aan. Een feestje dat eindeloos wordt gerekt, wordt vanzelf steeds minder leuk: de sfeer slaat om en mensen worden te dronken. Gelukkig betaalt dezelfde plezieractiviteit zich op meerdere momenten uit: vooraf, tijdens én wanneer je eraan terugdenkt. Het hoofdstuk sluit af met: Het is goed zo, morgen is er weer een dag. Plezier houdt nooit op. Die zinnen zijn ook écht een boodschap aan mezelf.’
Linda Duits, Leuk! (Amsterdam, 2025), 224 pagina’s. Prijs: € 23,99
