Expositie: strijdbijl tussen UvA en bewoners Binnengasthuisterrein voorlopig begraven
Al decennialang voeren bewoners van het Binnengasthuisterrein een strijd tegen de sloopplannen van de UvA. Tijdens de opening van een fototentoonstelling in Vox-Pop, ter ere van het 25-jarig jubileum van de buurtvereniging VOLBG, lijkt die strijdbijl begraven. Althans, voorlopig.
Eerder verzamelden bewoners van het Binnengasthuisterrein zich vaak op het plein vóór het Theo Bosch-paviljoen, ook wel bekend als BG3. Gewapend met een spandoek of protestbord. Op vrijdagmiddag 21 augustus is het feest binnen te doen. Daar opent Amélie Strens, stadsdeelvoorzitter van het Centrum, later die middag een fototentoonstelling ter ere van het 25-jarig jubileum van de Vereniging Openbaar en Leefbaar Binnengasthuisterrein (VOLBG).
Binnen is de sfeer opgetogen. Bewoners, gemeenteraadsleden, UvA’ers en andere betrokkenen begroeten elkaar hartelijk. Ook het buurtkoor ‘de VolBeeGees’ is in rood-groen-zilveren-outfit aanwezig voor een optreden. Op statafels staan nootjes en verse pruimen.
De fototentoonstelling hangt op groene panelen verspreid door de ruimte van Vox-Pop. Daar staat in tekst en beeld de strijd om het Binnengasthuisterrein weergegeven. Gekleurde, stoffen vlaggetjes geven met pijlen de looprichting aan. Een strijd die al in de jaren 70 begon, nog ver voor de oprichting van VOLBG in 2001, toen het Binnengasthuis nog het academisch ziekenhuis van de UvA was. In een Folia van 1975 staan al plannen van de universiteit om het ‘hele Binnengasthuis tegen de vlakte’ te gooien.
Wanneer iedereen een plekje heeft gevonden neemt Edit Tuboly, voorzitter van VOLBG, de microfoon. ‘Met deze expositie laten we zien wat burgerinitiatief en volharding kunnen opleveren. Het valt niet te ontkennen dat zonder onze jarenlange strijd het Binnengasthuisterrein er vandaag de dag heel anders had uitgezien.’ Dat geldt niet in de laatste plaats voor het paviljoen van Theo Bosch, waar de opening plaatsvindt. Dat gebouw was zonder de felle opstand van de bewoners al lang tegen de vlakte gegaan.
Ook de nieuwe Universiteitsbibliotheek had er ‘zonder VOLBG niet als zodanig uitgezien’, benoemt Richard Goldstein, vicevoorzitter van het College van Bestuur van de UvA in zijn speech. Voor de zomer nog won de UB de Amsterdamse Architectuurprijs, mede omdat het gebouw ‘door het verbinden van bestaande bouw met nieuwbouw kwaliteit kan blijven toevoegen aan de stad’. Als het aan de UvA had gelegen waren de monumentale panden van het Binnengasthuis – waar nu de nieuwe UB in is gebouwd – gesloopt en was er een heel nieuw pand verrezen. Samen met erfgoedorganisaties wist VOLBG die plannen te dwarsbomen, al moesten er wel verschillende rechtszaken aan te pas komen.
Fietsfrustraties
Ook de bewoners zijn tevreden met waar de partijen nu staan. Wonen op het Binnengasthuisterrein is nog altijd ‘heerlijk’, vertelt Tjeerd Kamper, bestuurslid van VOLBG. Hij woont al sinds 1996 in de sociale huurwoningen tegenover het paviljoen van Theo Bosch. ‘De fietsen voor de deur zijn momenteel een van de weinige frustraties. Er is een fietsenstalling in de UB maar veel studenten zetten hun fiets op het plein, wat soms voor de nodige frustratie kan zorgen.’ Van de studenten heeft hij verder geen last. ‘Alleen van de toeristen die ‘s nachts herrie maken.’
Een dieptepunt dat hij zich herinnert was rondom het Strategisch Masterplan, het plan voor de herinrichting van het universiteitskwartier dat de UvA in 2021 presenteerde. Kamper: ‘Er is toen een participatieplan opgezet met de bewoners. We hebben anderhalf jaar lang avonden en avonden besteed aan het ontwikkelen van een eigen visie. Daar is toen heel weinig mee gedaan door de UvA en dat heeft voor veel frictie gezorgd.’
De komst van een onafhankelijke begeleidingscommissie, die samen met de buurtbewoners meedenkt en ze inspraak geeft bij de plannen van de UvA, heeft erg geholpen, vervolgt Kamper. ‘Sindsdien zijn de verhoudingen heel erg verbeterd. Ook is gebleken dat we niet overal tegen zijn maar ook constructief meedenken.’
Rustiger vaarwater
Het belang van een goede samenwerking wordt dan ook volop benadrukt door de sprekers die middag. ‘Dit is ook voor ons een belangrijk moment,’ zegt Goldstein. ‘Op dit moment is de onderlinge relatie – denk ik – ontzettend goed. En ik hoop dat het de komende jaren ook zo blijft.’
Volgens Strens zijn de partijen in rustiger vaarwater gekomen. ‘Er is overleg, er is contact en er is de wil om samen verder te bouwen aan deze plek.’ Een plek die volgens Strens uniek is voor Amsterdam. ‘De historische binnenstad staat onder druk door toerisme. Veel Amsterdammers herkennen zich niet meer in hun eigen stad. Het universiteitskwartier is juist een plek waar heel veel mensen op een hele mooie manier samenleven.’
Daar sluit ook Kemper zich bij aan. ‘Je hebt heel veel expats, yuppen en toeristen in Amsterdam die geen binding hebben met de stad. Hier wonen mensen die geven om de stad en er echt wat van willen maken. Als de vuilnisbakken overhoop liggen, en de gemeente maakt dat niet schoon dan doen we dat zelf. Tijdens een droge zomer geven we de planten water uit eigen kraan. Dat noem ik betrokkenheid.’
BG5 en Oudemanhuispoort
Al wordt er ook al nagedacht over de toekomst. Twee jonge vrouwen, een met een kind op de arm, uiten hun zorgen over de Vendelhof. Het groene pleintje waar hun kinderen nu nog onbezorgd kunnen spelen zou er wel eens heel anders uit kunnen gaan zien als de bouwplannen van de UvA doorgang vinden en er bouwkranen komen staan. ‘Zoveel parken in de binnenstad zijn er niet, waar moeten onze kinderen dan naartoe?’
Ook Goldstein steekt de bouwplannen van de UvA niet onder stoelen of banken. ‘De UvA heeft ook voor de komende jaren nog plannen hier op het BG-terrein, de renovatie van BG5 en de Oudemanhuispoort. En daarvoor is het cruciaal dat we ons in elkaar verplaatsen.’ Een zin die wordt onderbroken door een wijnglas dat sneuvelt. ‘Er is iemand het er nu al niet mee eens,’ grapt Goldstein. Uit het publiek klinkt het optimistischere: ‘Scherven brengen geluk.’
Dan wordt de tentoonstelling officieel geopend. Niet met het doorknippen van een lint, maar met een puzzel van een bovenaanzicht van het Binnengasthuisterrein, waarvan Strens het laatste stukje legt. En dan is het BG-terrein alweer op weg naar de volgende 25 jaar. Hoe VOLBG daarnaar kijkt? ‘Met vol vertrouwen.’
De tentoonstelling ‘25 jaar sociale strijd op het Binnengasthuisterrein’ is van 24 augustus t/m 3 september tussen 8.00 en 18.00 uur te bezoeken bij Vox-Pop, Binnengasthuisstraat 9. De tentoonstelling is gratis. Voor een rondleiding, mail naar volbg.terrein@gmail.com
