Magazine | Defensie die inzet op jongeren: hoe problematisch is dat?
Is het ethisch verantwoord dat het Ministerie van Defensie zich op jonge mensen richt, bijvoorbeeld op voorlichtingsdagen van de UvA? Vorig jaar stond het ministerie ook op de Intreeweek, al laat het dit jaar verstek gaan.
UvA-student privaatrecht Sara Bierens was 21 jaar oud toen ze zich als werkstudent bij Defensie aanmeldde. De belangrijkste reden was dat ze iets bij wilde dragen aan de maatschappij. ‘Die drang heb ik altijd al gehad, ik wilde deel uitmaken van een groter maatschappelijk doel.’
Sara is een van de jongeren die geïnteresseerd zijn geraakt in Defensie. In 2025 besloot Defensie zich specifiek op jongeren te richten door alle 17-jarigen in Nederland een brief te sturen en hun interesse te wekken. ‘Om hun verantwoordelijkheid te nemen voor een veilige toekomst, maar ook om zichzelf te ontwikkelen en vrienden voor het leven te maken’, aldus de website. In 2030 moet de krijgsmacht zijn gegroeid naar 100.000 mensen: een groei van 33 procent.
Naast de brief werkt Defensie samen met influencers en komt het ministerie van Defensie langs op UvA-evenementen zoals voorlichtingsdagen. Vorig jaar stond het ministerie ook op de Intreeweek, al laat het dit jaar verstek gaan. Deze zogenaamde ‘militarisering’ van de universiteit kan ook op kritiek rekenen, maar dat Defensie zich op studenten richt, is best logisch, zegt Floribert Baudet, hoogleraar militaire geschiedenis aan de UvA en werkzaam bij de Nederlandse Defensie Academie: ‘Zij zijn fysiek het fitst, al merk je dat misschien niet zo als je helemaal in de partysfeer zit.’
Tegelijkertijd: 18-jarigen zijn niet goed in het inschatten van gevolgen en gevoelig voor risico’s. Is het dan wel verantwoord om jongeren te rekruteren voor een baan waarbij je het risico loopt niet heelhuids terug te keren? Helle Larsen is gedragswetenschapper aan de UvA en houdt zich onder andere bezig met jongeren en risicogedrag. Larsen is zelf pacifist en wil ‘het liefst geen oorlog’, maar snapt wel de meerwaarde van bijvoorbeeld een dienjaar.
Risico’s opzoeken hoort nou eenmaal bij jongeren, legt ze uit: ‘Dat is een stukje persoonlijkheid, maar ook gewoon iets natuurlijks.’ Het kan voor jongeren eigenlijk wel een mooie manier zijn om veilig grenzen op te zoeken, vindt ze, onder supervisie van mensen die er verstand van hebben.’ Overigens geldt dat niet voor daadwerkelijke uitzending: ‘Een militaire uitzending naar een conflictzone is wel heel erg anders dan te hard rijden of drugs gebruiken bijvoorbeeld.’
Samen staan we sterk
Maar toch: wie de marketing van Defensie bekijkt, ziet voornamelijk vlotte, knappe mensen die het belang van teamwork en avontuur benadrukken. De risico’s van het leger zijn ver te zoeken. Baudet erkent die eenzijdigheid en noemt dat ‘erg lastig’. Maar dat er wordt ingezet op samenwerking en verbondenheid vindt hij niet gek. ‘Broederschap ís ook heel belangrijk bij Defensie. Leuzen als “samen staan we sterk”, dat geloven ze echt.’
Dat beaamt Bierens - al was ze er zelf een beetje verbaasd door. ‘Je doet bijzondere dingen samen die anderen misschien niet zo goed snappen, maar ik doe dit nu twee jaar en heb echt vrienden voor het leven gemaakt.’
Ook Baudet denkt dat Defensie hier een rol in kan spelen. ‘Samenwerking en verbondenheid zijn dingen die momenteel best gemist worden in de samenleving. Dat stukje zingeving, ik snap wel dat Defensie daarop wil inzetten.’
Gedragswetenschapper Larsen ziet eveneens de zoektocht van jongeren naar zingeving in onzekere tijden. Defensie haalt die onzekerheid niet weg, zegt ze, maar biedt wel een veilige plek om dingen uit te zoeken. ‘Een dienjaar is ook een mentale, fysieke uitdaging. Veel jongeren zoeken zo’n uitdaging. Op deze manier kan dat in een gecontroleerde omgeving, waar jongeren tijd en ruimte krijgen om zich te ontwikkelen.’
Is het dan allemaal hosanna bij Defensie? Jasper Fico van Comité UvA voor Vrede – tevens UvA-student – ziet dat anders. Hij noemt zingeving vinden bij Defensie ‘de wereld op zijn kop’. Ook hij ziet de opkomst van individualisering en eenzaamheid onder jongeren als een probleem, maar vindt dat Defensie deze problematiek juist misbruikt. ‘Jonge mensen zijn op zoek naar stabiliteit in onzekere tijden, en met het idee van broederschap worden ze naar het leger gelokt. Het leger propageert zich daarmee als oplossing voor die eenzaamheid.’
Daarnaast wordt er sociale zekerheid beloofd door Defensie, zegt hij, ‘Bijvoorbeeld door studenten een fatsoenlijke stagevergoeding te geven, terwijl ze dat ergens anders niet krijgen.’ Productie van kennis wordt zo steeds meer gemeten aan geopolitiek belang, zegt hij. ‘Maar uiteindelijk zijn het de jonge mensen die in opdracht van hogerop op andere jonge mensen staan te schieten.’
Werkstudent Bierens weerspreekt dat: ‘Jonge mensen worden niet geworven als kanonnenvoer, maar als frisse wind in de organisatie.’ Er is dan ook veel ruimte om kritisch te zijn, zegt ze. ‘Dat is juist waarom ze jonge mensen willen.’
Militarisering
Hoe zit het dan met militarisering van universiteit en samenleving? Voor het Comité voor Vrede een heikel punt: ‘Deze militarisering is in het belang van monopolies en geopolitiek, niet in het belang van mensen,’ zegt Fico. Hij wijst erop dat het geld dat naar Defensie gaat, ten koste gaat van sociale voorzieningen en investeringen in onderwijs. ‘Terwijl zulke dingen juist de oplossing zijn voor eenzaamheid onder jongeren.’
Volgens Baudet is van een militariserende samenleving ‘echt geen sprake’. ‘Het gevoel dat Defensie sterk aanwezig is in de samenleving kan spanning oproepen. Maar instanties blijven gewoon zelfstandig en kiezen zelf voor samenwerking. Het idee is dat je de vijand buiten de deur houdt, en om de democratie te verdedigen zijn soms bepaalde middelen nodig.’ En daarnaast: ‘Het is niet zo dat Defensie iedereen gaat klaarstomen als kanonnenvoer, maar er is een dreiging, en dat gaat iedereen aan.’
Dat geldt ook voor Bierens: ‘Niemand van ons wil graag geweld gebruiken. Maar we zijn wel een geweldsorganisatie. We willen vrede en veiligheid waarborgen en dat kan nou eenmaal niet door alleen maar goed met elkaar te praten.’
