Folia.nl weekblad

Weekgast Rick van der Ploeg

Rick van der Ploeg (1956) is hoogleraar economie in Oxford en aan de UvA.

Donderdag 11 december
Vandaag hebben we onze conferentie en moet dus goed voor alle gasten zorgen. Een prachtverhaal over de rol van de Chinezen in Afrika. Die doen ethisch gezien niet moeilijk: geef ons je olie en dan bouwen wij een luchthaven, spoorlijn, haven of weg voor jullie. Een andere interessante presentatie gaat over de beleggingen van Sovereign Wealth Funds, groter dan die van de hedge funds. De meesten halen een te laag rendement: ze beleggen te veel in landen op grond van religie, buurlanden of wat dan ook en diversificeren dus te weinig. Daarnaast zijn de meeste van die Funds bepaald niet transparant. We hebben twee heren van De Nederlandsche Bank in de hoop dat ze gesterkt worden in hun pleidooi onze gasgelden in een Sovereign Wealth Fund te stoppen in plaats van in een FES die spoorwegen van nergens naar nergens wil aanleggen en aan de normale kosten-batenanalyse te onttrekken. Wat dat betreft is Nederland niet minder een patronagestaat dan Nigeria. We hebben met zijn allen naar de Idfa-film Poison Fire van Lars Johanson en Ilfie Lott gekeken over de onverkwikkelijke activiteiten van Shell in de Nigerdelta. Niet alleen wordt de olie gejat van de lokale bevolking, maar de natuur en dus de bron van levensonderhoud sterft af door olielekkages en de mensen worden ziek vanwege het branden (in plaats van het afvangen van) gas. Ik schaam me om Nederlander te zijn en heb mijn Shell-aandeeltjes direct van de hand gedaan.  Wat moet de Nederlandse politiek toch met al die Shell-heren. Tony Venables presenteerde ons paper en ik begreep nu eindelijk een aantal dingen beter die we samen hadden uitgevogeld. Het gaat wel snel want allerlei politici, ngo’s en anderen zijn naar Oxford gekomen om te werken aan een Grondstoffen Handvest, wat gedeeltelijk gebaseerd is op ons academische werk. Vanavond eten we met zijn allen in St. Anthony’s College, waar de islamdeskundige Tariq Ramadan werkt bekend van zijn debatten met Bolkestein en Sarkozy die hem beschuldigen met twee tongen – een voor de westerse wereld en een andere voor de muslims - te spreken. Interessante dag en veel geleerd, maar eten was helaas niet uitzonderlijk.

Woensdag 10 december
Er zit veel stroom in de Theems – die hier in Oxford opsplitst in een aantal takken – en ik kan de eendjes amper bijhouden. Ik mis water – de grachten, de Noordzee, Brighton, Livorno, Barcelona – en ben dus toch een beetje Nederlander. Op de fiets naar het Oxford Centrum voor Islamic Studies voor een conferentie over de politieke economie van het Midden-Oosten. Goede koffie voor de verandering. Ben discussiant van een artikel van de wereldbank econoom Kirk Hamilton over de houdbaarheid van
olie- en gasextractie in Iran. Driekwart van het nationale vermogen van Iran bestaat uit olie en gas, maar het wordt verkwanseld door de opbrengsten daarvan niet in te zetten voor investeringen in onderwijs en ander produktief kapitaal. Produktief kapitaal had dan makkelijk twee keer zo groot kunnen zijn als er niet zoveel verloren gaat door inefficientie engigantische olie- en gassubsidies geeft aan eigen volk. Echte probleem is dat het rendement op investeringen in Iran belachelijk laag is en dat veel van die investeringen een zeer belabberde kwaliteit hebben. Geen wonder dat Iran vergeleken met bijvoorbeeld Botswana veel te weinig uit haar olie en gas haalt. En de President Mahmoud Ahmadinejad heeft belachelijk veel geleend toen de olieprijs hoog was en zit nu in de penarie. Smakelijke conferentiesandwiches! Later op de dag nog kunnen genieten van interessante presentaties over arbeidsmarkten, wisselkoersen, cultuur, religie en politiek in het Midden-Oosten, met name de politicoloog Michael Ross van UCLA was erg goed met zijn verhaal dat de lage arbeidsparticipatie van vrouwen in het Midden Oosten niet zo zeer te maken heeft met de islam als met de olie! Sowieso, bizar dat alleen een land stinkend rijk van de olie als Saoudi Arabie een apartheidsstaat voor vrouwen en mannen kan veroorloven. Altijd leuk om met Roos van Put van Kunstbeeld te spreken die me attendeert op een prachtige tentoonstelling in de Whitechapel gallerie in de East End van Londen van het werk van de groep Henry VIII’s Wives. Het gaat om het herbouwen in stukjes van de ongerealiseerde modernistische toren (120 meter) van Vladimir Tatlin uit  1919. Zoveel te zien, zo weinig tijd. In de avond van een copieus Islamitisch eetfestijn genoten met baklava, khadeifi en nog drie heerlijke zoetigheden toe. Niet slechter dan de pot en de wijn van de High Table in New College.

Dinsdag 9 december
Na het halen van mijn cafe latte plus croissant bij mijn vaste koffiezaakje, waar de bediening een heel vriendelijke Marokkaanse jongeman is die griezelig beschaafd Oxford English spreekt, arriveer ik op de faculteit in een gebouw dat is ontworpen door de beroemde architect Sir Norman Foster (bekend van de Gherkin in Londen en de hernieuwde Reichstag in Berlijn). Niet dat je er iets van merkt, want het is ijskoud, de meeste kantoortjes hebben geen ramen en het is – hoe zal ik het zeggen – in scherpe tegenstelling met al die prachtige eeuwenoude colleges in het steen van de Cotswolds. Veel mooier is het ultramoderne St. Catherine’s College hiernaast waar alle gebouwen inclusief de stoelen, tafels tot en met het bestek aan toe is ontworpen door de grote Deense architect/ontwerper Arne Jacobson. Secretaresse jarig! Veel gepriegel en gesleutel met het berekenen van zadelpuntoplossingen voor een stelsel van vier nonlineaire differentiaalvergelijkingen, waarbij staatsschuld en buitenlandse schuld historische bepaalde variabelen zijn terwijl consumptie van kapitalisten afhangt van verwachtingen in de toekomst en dus de onstabiliteit veroorzaken. Het optimale beleid om met een oliebonanza om te gaan betreft eerst het aflossen van schuld en dan pas het bouwen van een Sovereign Wealth Fund, maar geleidelijk ook meer investeringen in publieke infrastructuur en ‘burgerdividenden’. In tegenstelling tot wat het Internationale Monetaire Fonds adviseert, moeten ontwikkelingslanden er alles aan doen om schuld af te bouwen, de rente te verlagen en de economische ontwikkeling op gang te brengen. Na een gesprek met een Japanse master of philosophy-student direct door naar het prachtige huis van de ontwikkelingseconoom Paul Collier in de sjieke wijk Noord-Oxford, waar ook de schrijvers Tolkien en Iris Murdoch woonden en Lawrence of Arabia opgroeide. Vanwege zijn boek The Bottom Billion is Paul is nu bijna net zo beroemd als Jeff Sachs of Bono, maar zijn ideeen zijn een stuk verstandiger en inspiratiebron voor de omslag naar langdurige hulp aan conflictgebieden in Afrika die Bert Koenders nu aan het maken is. Al het eten en vooral die verrukkelijke Britse toetjes bij Paul thuis doen me aan de kookkunsten van mijn lieve Britse moeder denken. Met een paar glaasjes op en ietsje te zwierend fiets ik naar mijn huis op een eilandje in de Theems.

Maandag 8 december
Nog steeds zit het historische Oxford onder bevroren sneeuw. Fietsend langs de Bodleian bibliotheek zien zelfs alle oerlelijke Gargoyles – koppen van oude mannen – er vriendelijk uit. Ik snap niet waarom deze wereldberoemde bibliotheek negen van die Gargoyles wil vervangen door vriendelijke versies ontworpen door kinderen. Het hele idee van die afgrijselijke Gargoyles is immers dat ze kwade geesten afschrikken.
In de ochtend gewoon saai gewerkt: een recensie gedaan voor een nieuw handboek van de Economics of Art and Culture, drie referentiebrieven geschreven, en een artikel ‘gerefereed’ voor een of ander prestigieus tijdschrift. Voordat ik het wist zit ik aan de High Table voor de lunch: soep van zoete aardappelen en pastinaak, dan een vooraf van heilbot, zalm en gamba’s, gevolgd door een overheerlijk wildgerecht met rode kool, afgerond met een cranberry-crumble en een bordje met vijf verschillende kazen. Daarna naar andere kamer met open haard voor de koffie en de krant.
In de middag gewerkt aan een artikel met Tony Venables over wat ontwikkelingslanden het beste kunnen doen met olie-inkomsten. In de avond aan de High Table met een verrukkelijke Gewürztraminer en een van de betere Siciliaanse wijnen. In diep gesprek met een diepserieuze logicageleerde uit Duitsland die bezig is de waarheid in taal te onderzoeken. En tijdens dessert, koffie en brandy in gesprek met een van de grote mierenexperts in de wereld over de geniale Bill Hamilton, altruïstische mieren die andere mieren hun buiken met honing of water laten leegslurpen en vervolgens de pijp aan Maarten geven, en over de opmars van kleine buitengaatse mieren in continentaal Europa. Dat laatste was het hoogtepunt van mijn dag.